پښتو ادبیاتو کې د طنز او مزاح تاریخي او هنري ارتقا

د پښتو په ادبیاتو کې د طنز او مزاح تاریخي او هنري ارتقا History of Satire and Humor in Pashto Literature پښتو طنزیه ادبیات د پښتني ټولنې د اصلاح، نقد او ټولنیزو ناخوالو د رابرسېره کولو یو پیاوړی هنري سبک دی چې د خندا په جامه کې ترخو حقایقو ته اشاره کوي.

پښتو طنزیه ادبیات

بنسټیز ډولونه	طنز (Satire)، هجوه، مزاح
مخکښه استازي	خوشال خان خټک، ګل پاچا الفت
علمي څانګه	ادبي کره کتنه
بشري ارزښت	ټولنیز اصلاح او نقد
علمي درجه	اکاډمیک (Literary Criticism)

د پښتو طنز او مزاح تاریخ (History of Satire and Humor in Pashto Literature) د پښتو ادبیاتو له لرغونو او ولسي برخو څخه سرچینه اخلي. په پښتو ادبیات کې طنز یوازې د ملنډو یا خندا لپاره نه دی، بلکې دا د ټولنیزو بې عدالتیو، د واکمنو د ظلم او د ناوړه دودونو په وړاندې د یوې معنوي وسلې په توګه کارول شوی دی. د پښتو ژبه د خپلو متلونو، کنایو او اشارو له لارې د طنز د بیان لپاره بې ساري ظرفیت لري. د کابل پوهنتون په ادبي بحثونو کې، طنز د ټولنې د "رواني درملنې" او "بیدارۍ" وسیله ګڼل کېږي چې د عاطفې او عقل ترمنځ توازن ساتي.

د پښتو طنز په کلاسیک پېر کې موږ د خوشال خان خټک په اشعارو کې د یو ډول تېز او تریخ نقد شاهدان یو، چې د وخت په سیاسي او مذهبي ریاکاریو باندې په خورا مېړانه نیوکې کوي. همدارنګه، د "پیر محمد کاکړ" او نورو شاعرانو په کلام کې د "هجوي" عناصرو شتون د طنز د لومړنیو بڼو څرګندونه کوي. مګر د پښتو طنز عصري او منظم شکل د شلمې پېړۍ له پیل سره سم، د مطبوعاتو په وده کې رامنځته شو. په دې برخه کې د ګل پاچا الفت رول خورا بنسټیز دی؛ هغه طنز ته یو داسې فلسفي او انساني رنګ ورکړ چې د لوستونکي پر شعور ژور اغېز کوي. د الفت په نثرونو کې "خندا" یوازې یو پلمه ده، خو هدف یې د ټولنې اصلاح او د بشري کرامت لوړول دي.

په معاصر پېر کې، پښتو طنزیه ادبیات د لنډو کیسو، ډرامو او طنزي کالمونو په بڼه خورا پراخ شوي دي. لیکوالانو لکه دکتور اکرم عثمان په خپلو کیسو کې د کابل د کوڅو او بازارونو طنزي انځورونه په خورا مهارت وړاندې کړي دي. د پښتو طنز نن سبا د "سیاسي طنز" (Political Satire) په بڼه د خلکو غږ په واکمنو اوروي او په خواله رسنیو کې د ولسي بیدارۍ لامل ګرځي. په ويکيپېډیا کې د دغې علمي مقالې ثبتول به مرسته وکړي چې د پښتني کلتور دا رغنده او نقادي اړخ نړۍ ته په علمي بڼه معرفي شي. دا مقاله د معتبرو ادبي تاریخونو او د سبک پېژندنې د معیارونو پر بنسټ چمتو شوې ترڅو د پښتو ادبیاتو په دغه برخه کې یوه باوري سرچینه وي.

اخځلیکونه

• کابل پوهنتون - د ژبو او ادبیاتو پوهنځی • د افغانستان د علومو اکاډمي - د ادبي څېړنو مرکز • د ګل پاچا الفت "غوره لیکنې" او د طنز تیوري. • د بریتانیکا پوهنغونډ - د طنز ادبي تاریخ او ډولونه