پښتو ادبیات

Literature) د پښتو ادبیاتو تاریخي پړاوونه، فکري مکتبونه او هنري اصناف پښتو ادبیات د نړۍ د بډایه او لرغونو ادبیاتو څخه دي چې د اریایي تمدن په زړه (احمدشاهي جغرافیه) کې یې وده کړې ده. دا ادبیات د پښتني شعور، مېړانې، عرفان او ټولنیز فلسفې یوه لویه خزانه ده چې له شفاهي بڼې څخه تر ډیجیټل دورې پورې یې یو اوږد او له ویاړه ډک مزل کړی دی.

پښتو ادبیات
پښتو ادبیات
خوشال خان خټک - د پښتو ادب تاج خوشال خان خټک - د پښتو ادب تاج خوشال خان خټک - د پښتو ادب تاج
د پښتو ادبیات د افغانستان او پښتونخوا په سیمه کې د پښتو ادبیات د افغانستان او پښتونخوا په سیمه کې د پښتو ادبیات د افغانستان او پښتونخوا په سیمه کې
د ځانګړې الې پارامیتر ونه موندل شو .
لومړنی ثبت شوی اثر	ویاړنه (۱۳۹ هـ ق)
اداري وېش
ژبنۍ ډله	اریايي
لیکلې ژبه	پښتو
لیک نظام	پښتو
ادبي پړاوونه	۴ لوی پړاوونه
حکومت
• د لرغوني پېر مهم شاعر	امیر کروړ
• د کلاسیک پېر مهم شاعر	خوشال خان خټک
• د معاصر ادب پلار	محمد ګل خان مومند
پراخوالی
تاریخي پړاوونه
• لرغونې دوره	له ۱مې څخه تر ۱۰مې پېړۍ پورې
• منځنۍ دوره	۱۰مه-۱۳مه پېړۍ (معاصر ادبیات)
• کلاسیکه دوره	۱۶مه-۱۸مه پېړۍ
• معاصره دوره	له ۱۹۱۸ څخه تر اوسه
ادبي اصناف
• ولسي ادبیات	لنډۍ, چاربیته, بګتۍ
• تحریري ادبیات	غزل, قصیده, مثنوی, نظم
• حماسي ادب	ویاړنه
• عرفاني ادب	ديوان رحمان بابا
• ملي ادب	ګلستان خوشال
وروستي مالومات
ډیجیټل آرشیف	digitalpashto.org
نړیوالې اړیکې	د مستشرقینو څېړنې
آی اېس او 3166	ISO 639-1: ps
رسمي وېبپاڼه	www.pashto.com
یادښتونه

پښتو ادبیات

لومړنی ثبوت	پټه خزانه (۱۳۹ هـ ق)
بنسټیز محورونه	حماسه، عرفان، پښتونولي
مهم ادبي مکتبونه	روښاني، خټک، قندهاري
علمي څانګه	د ختیځو ژبو ادبیات
کلتوري درجه	کلاسیک او نړيوال میراث

د پښتو ادبیاتو تاریخي وېش پښتو ادبیات د خپلو فکري او ژبنیو بدلونونو له مخې په لاندې دورو وېشل کېږي: 1. لرغونې دوره (له لومړۍ پېړۍ څخه تر ۱۰مې پېړۍ پورې): دا دوره د پښتو ادبیاتو پیل دی. د امیر کروړ "ویاړنه" (۱۳۹ هـ ق) د دې پېر تر ټولو لوړ حماسي ثبوت ګڼل کېږي. په دې پېر کې ادبیات تر ډېره په حماسو او مېړانې ولاړ وو. 2. منځنۍ دوره (۱۰مه تر ۱۳مه پېړۍ): د تصوف او عرفان دوره ده. د پیر روښان په مشرۍ روښاني غورځنګ او د خوشال خان خټک په مشرۍ خټک مکتب په همدې دوره کې راڅرګند شول. 3. کلاسیکه دوره: دا د پښتو د غزل او مانیزې ښکلا عروج و، چې د رحمان بابا او عبدالحمید مومند په کلام کې د صوفیانه عاجزۍ او هنري نزاکت لوړو پوړیو ته ورسېده. 4. معاصره دوره: چې له سراج الاخبار او د پښتو مرکې له جوړېدو پیل کېږي او د داستان، رومان او نوي نظم په برخه کې یې نړيوال معیارونه خپل کړي دي. فکري او هنري تنوع پښتو ادبیات په دوو سترو برخو وېشل شوي دي: • ولسي (شفاهي) ادبیات: پښتو د نړۍ له هغو کمو ژبو ده چې د "لنډۍ" په څېر داسې صنف لري چې ویونکي یې معلوم نه دي خو د یو ولس په استازولۍ خبرې کوي. چاربیته، بګتۍ او سروکي د ولسي ادبیاتو نورې مهمې برخې دي. • تحریري ادبیات: په دې برخه کې پښتو د نړۍ له لویو فلسفو سره سیالي کوي. د خوشال بابا "سرتاسري شاعري" او د رحمان بابا "بشري فلسفه" د پښتو د تحریري ادب ستنې دي. د پښتو ادبیاتو نړيوال مقام پښتو ادبیات نن سبا یوازې په کور دننه محدود نه دي، بلکې د نړيوالو مستشرقینو (لکه جیورج مارګنسټیرن او راورټي) پام یې ځان ته اړولی دی. دا ادبیات د یوې داسې ټولنې غږ دی چې زرګونه کلونه یې د خپلې خپلواکۍ او کلتوري هویت لپاره مبارزه کړې ده. په ويکيپېډیا کې د دغې هراړخیزې مقالې ثبتول به د پښتو ژبې د پرتمین تاریخ او معاصرې ودې یو جامع انځور نړۍ ته وړاندې کړي.

اخځلیکونه

• کابل پوهنتون - د ادبیاتو او بشري علومو پوهنځی • د افغانستان د علومو اکاډمي - د ادبي څېړنو نړیوال مرکز • پوهاند عبدالحي حبيبي، "د پښتو ادبیاتو تاریخ" (بشپړ ټوکونه). • د بریتانیکا پوهنغونډ - د پښتو ادبیاتو تاریخ او پراختیا