په پښتو نثر کې د طنز او مزاح
په پښتو نثر کې طنز او مزاح
[سمول]پښتو نثر په خپل معاصر پړاو کې د بیان بېلابېلې لارې تجربه کړې دي، چې یو له هغو څخه د طنز او مزاح ځېل دی. طنز په ادبیاتو کې یوازې د خندا وسیله نه ده، بلکې دا یوه تېزه ټولنیزه وسله ده چې د ټولنې ناخوالې، نابرابرۍ او استبداد په داسې ژبه بیانوي چې هم لوستونکی وخندوي او هم یې فکر ته واچوي. په پښتو ادب کې دا صنف له ولسي ټوکو او لغتونو څخه پیل او نن سبا تر یو خپلواک ادبي او فلسفي دریځ پورې رارسېدلی دی.
د طنز او مزاح ترمنځ توپیر
[سمول]په ادبي اصطلاح کې د مزاح او طنز ترمنځ یو دقیق حد شتون لري. مزاح هغه لیکنې ته ویل کېږي چې موخه یې یوازې د لوستونکي خوشالول او خندول وي، خو طنز یو ژور ټولنیز او اصلاحي هدف لري. په پښتو ادبیاتو کې ګل پاچا الفت یو له هغو لیکوالانو څخه و چې طنز ته یې د اصلاحي جراحۍ بڼه ورکړه. د هغه په لیکنو کې خندا شته، خو دا خندا د اوښکو په بیه ده او د ټولنې پر دردونو نیوکه کوي. دا هغه ځای دی چې پښتو نثر د نړۍ له لویو طنز لیکوالانو لکه د فرانسې د مولیر له آثارو سره په فکري تعامل کې راځي.
په پښتو نثر کې د طنز ارتقا
[سمول]د پښتو طنز د پیاوړتیا لپاره د پښتو ټولنه او وروسته د افغانستان د مطبوعاتو په ډګر کې ډېر کار وشو. په لومړیو کې طنز تر ډېره په ورځپاڼو کې د لنډو ستونو (Columns) په بڼه و، خو وروسته یې د لنډو کیسو او ډرامو بڼه خپله کړه. د عبدالروف بېنوا او قیام الدین خادم په لیکنو کې هم د طنز څرکونه په خورا مېړانه لیدل کېږي. هغوی د وخت د حاکمو شرایطو د نقد لپاره له دې هنري وسیلې ګټه اخیستله ترڅو ولس ته د بیدارۍ پیغام ورکړي.
د طنز تخنیکي جوړښت او ارزښت
[سمول]په اوسني پېر کې د پښتو طنز تخنیک خورا مډرن شوی دی. لیکوالان اوس د سمبولیک او تجریدي طنز په مټ د نړۍ پر رواني او سیاسي بحرانونو بحث کوي. د پښتو طنز لویه ځانګړنه دا ده چې دا د پښتني کلتور او حجرې له ژبې سره نږدې دی، نو ځکه یې پر لوستونکي اغېز هم ډېر وي. په ويکيپېډيا کې د پښتو طنز په اړه دا ډول بحثونه د دې لامل کېږي چې د پښتو ادبیاتو تنوع او مانیزه ژورتیا نړيوالو ته روښانه شي.
معتبرې سرچینې
[سمول]۱. کابل پوهنتون، د ادبیاتو پوهنځی، په پښتو ادب کې د طنز تاریخ[مړه لينکونه]. ۲. د افغانستان د علومو اکاډمي، د طنزي ادبیاتو څېړنه[مړه لينکونه]. ۳. پوهاند مجاور احمد زیار، پښتو ادب پوهنه او نثري اصناف. ۴. زلمی هېوادمل، د پښتو ادبیاتو تاریخ: معاصر پېر.