په پښتو نثر کې د ادب نقد تاریخ ریښې
په پښتو نثر کې د ادبي نقد تاریخي ریښې
[سمول]په پښتو ادبیاتو کې ادبي نقد یا کره کتنه هغه فن دی چې د یو ادبي اثر ښېګڼې او نیمګړتیاوې په علمي او منطقي ډول سپړي. که څه هم په پخواني پېر کې نقد تر ډېره په تذکرو کې د لنډو ستاینو په بڼه و، مګر په معاصر پېر کې دا صنف په یو خپلواک علمي میتود بدل شو. پښتو ادبي نقد د خپل اصالت ترڅنګ د نړيوالو معیارونو، په ځانګړي ډول د فرانسوي ادبي تیوریو له هغو مېتودونو سره چې پر متن او مانا تمرکز کوي، یو ژور فکري تعامل ترسره کړی دی.
د تذکرو له دورې تر معاصر نقد پورې
[سمول]د پښتو ادبي نقد لومړنۍ نښې په کلاسیکو تذکرو کې موندل کېدای شي. په دغو اثارو کې تذکره نګارانو د شاعرانو پر کلام باندې لنډې تبصرې کولې، خو دا نقد تر ډېره پر ذوق او عاطفې ولاړ و. کله چې په شلمه پېړۍ کې د محمود طرزي او د هغه د ملګرو لخوا د نوې ژورنالیزم او خپرونو لړۍ پیل شوه، نو پښتو نقد هم له کلاسیک حالت څخه د یوې رغنده ارزونې په لور لاړ. په دې مرحله کې نقد د دې لپاره وکارول شو چې په ادبیاتو کې د نوښت او زړښت ترمنځ پولې وټاکي او پښتو نثر ته یو نوی، روښانه او مډرن مسیر ورکړي.
د معاصر پښتو نقد مخکښان او میتودونه
[سمول]په معاصر پېر کې د پښتو ادبي نقد په بډاینه کې علامه عبدالحي حبيبي، پوهاند صدیق الله ریښتین او سرمحقق زلمی هېوادمل خورا ستر رول لوبولی دی. دوی پښتو نقد ته د تاریخي، کلتوري او لسانوي پلټنې نوي ابعاد ورکړل. پوهاند ریښتین په خپلو لیکنو کې د سبک پېژندنې او ادبي تاریخ نګارۍ لپاره داسې اصول وضع کړل چې پښتو نثر یې د نړۍ له نورو ژبو سره د برابرۍ کچې ته ورساوه. په دې برخه کې د فرانسوي نقد هغه میتودونه چې د اثر پر ټولنیز شالید او هنري جوړښت بحث کوي، د پښتنو نقادانو لخوا په خورا دقت سره بومي او پښتو شول.
د نقد اغېز پر پښتو نثر او فکري خپلواکۍ
[سمول]ادبي نقد په پښتو نثر کې د "صراحت" او "منطق" روح پو کړ. د کره کتنې په پایله کې، پښتو لیکوالان وتوانېدل چې له مبالغې ډکو او پېچلو جملو څخه تېر شي او داسې نثر رامنځته کړي چې هم علمي وي او هم د ولس لپاره د پوهېدو وړ وي. دا نقد یوازې د بل چا د افکارو منل نه وو، بلکې یو داسې فکري پاڅون و چې پښتو ژبه یې د یوې خپلواکې او متحرکې ژبې په توګه نړيوالو ته معرفي کړه. اوسمهال پښتو ادبي نقد په ويکيپېډيا او نورو ډیجیټل پلټ فارمونو کې د یوې علمي وسیلې په توګه کارول کېږي ترڅو د پښتو ادبیاتو کیفیت او اعتبار خوندي وساتي.
معتبرې سرچینې او علمي لېنکونه
[سمول]• کابل پوهنتون، د ژبو او ادبیاتو پوهنځی، د پښتو څانګې علمي لیکنې[مړه لينکونه].
• د افغانستان د علومو اکاډمي، د پښتو ژبې او ادبیاتو څېړنیزې مجلې[مړه لينکونه].
• پوهاند صدیق الله ریښتین، د پښتو ادب تاریخ او کره کتنه، دانش خپرندویه ټولنه.
• زلمی هېوادمل، پښتو ادبیات په شلمه پېړۍ کې، کابل.
• Britannica Encyclopedia, Development of Pashto Literary Prose.