وېشنيزه:بشري خویونه

بشري خویونه (انګليسي ژبه: Human Traits‎) هغو فزیکي، ذهني او چلندیزو ځانګړتیاوو ته ویل کېږي چې یو انسان له بل څخه جلا کوي او یا یې د یوې ډلې سره ورته کوي. دا خویونه زموږ د شخصیت بنسټ جوړوي او په حقیقت کې دا ښيي چې موږ څوک یو او د نړۍ سره څنګه چلند کوو. پوهان بشري خویونه په دوو لویو برخو ویشي: لومړی هغه خویونه دي چې موږ ته له مور او پلار څخه په میراث (Genetics) پاتې شوي، لکه د سترګو رنګ، قد او یا ځینې طبیعي غریزې. دویم هغه خویونه دي چې موږ یې له خپل چاپیریال، کورنۍ او ټولنې څخه زده کوو (Acquired Traits)، لکه اخلاق، ژبه، زغم او صداقت. د انسان د شخصیت ښکلا په دې کې ده چې هغه د خپلو خویونو د بدلولو او اصلاح کولو وړتیا لري، چې دې ته په ساپوهنه کې د شخصیت وده ویل کېږي.

د انسانانو په چلند کې ځینې خویونه نړیوال دي او په ټولو انسانانو کې موندل کېږي، خو ځینې نور بیا په فردي ډول توپیر لري. د بېلګې په توګه، په فلسفه کې د نېکۍ، مېړانې او عدالت غوښتنه د مثبتو خویونو په توګه پېژندل کېږي، په داسې حال کې چې کینه، درواغ او کبر د ناوړه خویونو په لړ کې راځي. زموږ د خویونو یوه لویه برخه زموږ په مغز کې د "شخصیت" له مرکز سره تړلې ده. کله چې موږ په دوامداره توګه یو کار ترسره کوو، هغه زموږ په عادت بدلېږي او وروسته زموږ د خوی یوه برخه ګرځي. په ټولنپوهنه کې دا منل شوې چې بشري خویونه د ټولنې په ثبات او پرمختګ کې مهم رول لري؛ ځکه یوه رښتینې او بااخلاقه ټولنه د هغو افرادو څخه جوړېږي چې ښه او انساني خویونه یې په ځان کې پاللي وي.

د بشري خویونو پېژندل موږ سره مرسته کوي چې نه یوازې خپل ځان په سمه توګه درک کړو، بلکې د نورو خلکو سره هم ښه اړیکه ولرو. که موږ پوه شو چې هر انسان ځانګړي خویونه او احساسات لري، نو موږ به د هغوی په وړاندې ډېر زغم (Tolerance) ولرو. په عصري نړۍ کې د "پنځو لویو خویونو" (Big Five personality traits) نظریه ډېره مشهوره ده، چې د انسان شخصیت په پنځو برخو ویشي: تجربې ته لیوالتیا، د مسؤلیت منل، ټولنیز کېدل، د نورو منل او احساساتي ثبات. په پای کې، دا زموږ خویونه دي چې زموږ برخلیک ټاکي؛ لکه څنګه چې پوهانو ویلي، که غواړې خپل ژوند بدل کړې، نو لومړی خپل خویونه او عادتونه اصلاح کړه. دا یوه دوامداره هڅه ده چې انسان د کمال او غوره والي په لور بیایي.

د بشري خویونو اغېزمنونکي عوامل

جینیټیک: هغه څه چې موږ ته له تېرو نسلونو په میراث پاتې دي.
کورنۍ: لومړنۍ مدرسه چې د انسان د اخلاقو بنسټ ږدي.
ټولنه او کلتور: هغه چاپېریال چې موږ ته د ژوند ارزښتونه راښيي.
شخصي تجربې: هغه پېښې چې د انسان په فکر او لیدلوري کې بدلون راولي.

سرچینې

د "بشري خویونه" وېشنيزې مخونه

دا ۳ لاندې مخونه، له ټولټال ۳ مخونو نه په دې وېشنيزه کې شته.