نړيوال ادبيات
نړیوال ادبیات' (انګليسي ژبه: World Literature) د نړۍ د بېلابېلو کلتورونو د ادبي اثارو هغه ګډه ټولګه ده چې له ملي او جغرافیایي پولو هاخوا د بشریت د فکري میراث په توګه پېژندل کېږي. دا مفهوم په لومړي ځل په ۱۹ پېړۍ کې د جرمني فیلسوف او لیکوال ګویټه لخوا د "Weltliteratur" په نوم مطرح شو، چې موخه یې د تمدنونو ترمنځ د خبرو اترو او یو بل ته د درناوي رامنځته کول وو. په اوسني پېر کې نړیوال ادبیات د یوې داسې وسیلې په توګه کارول کېږي چې لوستونکو ته اجازه ورکوي د نړۍ د نورو قومونو په تاریخ، احساساتو او ټولنیزو ستونزو پوه شي. دا د ادبیاتو هغه بڼه ده چې د ژباړې او کلتوري تبادلې له لارې په نړیواله کچه خپرېږي او د انسانانو ترمنځ د فکري پلونو د جوړولو دنده پر غاړه لري.
د دې ډول ادبیاتو د خپرېدو او پیاوړتیا تر شا تر ټولو لوی لاس د ژباړې د هنر دی، ځکه چې همدا ژباړه یو اثر له خپلې محدودې سیمې راوباسي او د نړۍ د نورو ژبو ویونکو ته یې وړاندې کوي. کله چې یو ناول، شعر یا داستان نړیوال شهرت ترلاسه کوي، نو هغه نور یوازې د یوې ځانګړې ټولنې ملکیت نه وي، بلکې د بشري شعور برخه ګرځي. په دې پروسه کې د نوبل جایزه او د بوکر نړیواله جایزه د هغو اثارو په معرفي کولو کې مهم رول لوبوي چې لوړ کیفیت لري او په نړیواله کچه د انساني ارزښتونو د بیانولو وړتیا ښيي. په حقیقت کې، دا ادبیات د مختلفو کلتورونو ترمنځ د همپالنې او یووالي یو داسې نظام رامنځته کوي چې پکې هر غږ خپل ځای او ارزښت لري.
په اکاډمیکو مرکزونو او پوهنتونونو کې د نړیوالو ادبیاتو مطالعه د بشري علوم او ټولنپوهنه په برخه کې د نویو څېړنو لپاره لاره هواروي. پوهان په دې باور دي چې د نړۍ د مشهورو لیکوالانو لکه شکسپیر، رومي، دایستوفسکي او ګابریل ګارسیا مارکز د اثارو مطالعه موږ ته د بشر د تېر تاریخ او د هغه د راتلونکو هیلو په اړه ژور لیدلوری راکوي. د معلوماتي ټکنالوژۍ په پراخېدو سره اوس د نړۍ ادبي شهکارونه د ډیجیټل کتابتونونو له لارې هر چا ته په اسانۍ د لاسرسي وړ دي، چې دې چارې د کلتوري تنوع په ساتلو او د تمدنونو ترمنځ د تعصب په کمولو کې بې ساري مرسته کړې ده. په دغو اثارو کې د فلسفه، اخلاق او ټولنیز عدالت په اړه بحثونه د یوې باخبره او متمدنې نړۍ د جوړولو لپاره بنسټیز ګڼل کېږي.
د نړیوالو ادبیاتو اساسي موخې او ارزښتونه
[سمول]د کلتوري ډیالوګ پیاوړتیا د نړۍ د بېلابېلو ملتونو ترمنځ د تفاهم او پوهې د کچې د لوړولو لپاره کار کوي. د بشري ارزښتونو ترویج د داسې اثارو ملاتړ کوي چې د عدالت، ازادۍ او انساني کرامت پیغام نړیوالو ته رسوي. د ژبني تنوع ساتنه په نړیواله کچه د کوچنیو ژبو د ادبي هستیو د ژوندي ساتلو او هغوی ته د نړیوال ستیج د برابرولو هڅه کوي. د بینالرشتوي اړیکو ټینګښت د ادبیاتو په مرسته د تاریخ، ارواپوهنې او سیاست ترمنځ د نویو څېړنیزو لارو د موندلو زمینه برابروي ترڅو د ټولنې ستونزې په هر اړخیزه توګه وڅېړل شي.
سرچینې
[سمول]The Institute for World Literature - Harvard University
Nobel Prize in Literature Official Records