نظام
نظام هغه منظم جوړښت، ترتیب، اړیکه او همغږي ته ویل کېږي چې د یو ټول، یو سازمان، یو فکري چوکاټ، یا د طبیعت د یوې برخې د فعالیت د دوام لپاره اړین وي. د نظام مفهوم د فلسفه، ټولنپوهنه, سیاست, اقتصاد, بیولوژي, فزیک، ریاضي، او د ورځني ژوند په ګڼو برخو کې کارول کېږي. نظام د ګډو عناصرو هغه مجموعه ده چې هره برخه یې ځانګړی رول لري، خو ټولې برخې په ګډه د یوه هدف د ترلاسه کولو لپاره کار کوي.
په فلسفي بحثونو کې نظام د هستۍ د منظم جوړښت په توګه تشریح کېږي. د نړۍ د طبیعي پدیدو لکه د اکوسیستم، د اتموسفیر، د لمر د حرکت، د ځمکه د مدار، او د ژوند د تکامل په ټولو برخو کې یو منظم نظام شتون لري. دغه نظام د طبیعت د توازن، د ژوند د دوام، او د فزیکي قوانینو د ثبات څرګندونه کوي. د فلسفې په ژبه کې نظام د chaos یا ګډوډۍ ضد مفهوم دی، یعنې هغه حالت چې په کې هر څه د یو منظم قانون له مخې پر مخ ځي.
په ټولنیزو علومو کې نظام د انسانانو د ګډ ژوند د تنظیم لپاره کارول کېږي. د ټولنه د جوړښت، د کورنۍ د اړیکو، د تعلیم د بهیر، د اقتصاد د فعالیت، او د سیاست د واک د وېش لپاره نظام اړین دی. د ټولنیز نظام هره برخه لکه قانون، دود، اداره، اقتصاد او کلتور د ټولنې د ثبات لپاره یو بل بشپړوي. که د ټولنیز نظام یوه برخه ګډوډه شي، نو ټول نظام اغېزمنېږي.
په سیاست کې نظام د واک د وېش، د حکومت د جوړښت، د قانون د پلي کېدو، او د خلکو د ګډون د څرنګوالي لپاره کارول کېږي. د حکومت ډولونه لکه ولسمشرۍ نظام، پارلماني نظام، فدرالي نظام او نور د سیاسي نظام بېلابېل شکلونه دي. د سیاسي نظام موخه د واک د منظمې کارونې، د خلکو د حقونو د خوندي کولو، او د ټولنې د ثبات ساتل دي.
په بیولوژي کې نظام د ژوندیو موجوداتو د بدن د جوړښت او فعالیت د همغږۍ لپاره کارول کېږي. د انسان بدن د بېلابېلو نظامونو مجموعه ده، لکه د هاضمې نظام، د عصبي نظام، د تنفسي نظام، د دوراني نظام او د عضلاتي نظام جوړښت. هر نظام ځانګړې دنده لري، خو ټول په ګډه د بدن د ژوند د دوام لپاره کار کوي.
په فزیک او ریاضي کې نظام د قوانینو، فورمولونو، جوړښتونو او اړیکو منظم چوکاټ ته ویل کېږي. د شمېرونو نظام، د هندسه جوړښت، د الکترون حرکت، او د قانونونو ثبات ټول د نظام د مفهوم بېلابېل علمي اړخونه دي.
په ورځني ژوند کې هم نظام د نظم، ترتیب، د کار د پلان، د وخت د مدیریت او د اړیکو د تنظیم لپاره کارول کېږي. کله چې یو څوک وايي «زما ژوند بې نظامه دی»، مانا یې دا ده چې د کارونو ترمنځ همغږي نشته. برعکس، منظم ژوند د ذهني ارامتیا، د کار د بریا او د ټولنیزو اړیکو د ښه کېدو لامل کېږي.
په پای کې، نظام د نړۍ د هرې برخې د فعالیت بنسټ دی. د طبیعت نظام د ژوند د دوام سبب دی، د ټولنې نظام د انسانانو ګډ ژوند تنظیموي، د بدن نظام د ژوند د بقا ضمانت کوي، او د فکر نظام د پوهې د پراختیا لاره هواروي. د نظام د مفهوم درک د نړۍ د جوړښت، د انسان د چلند، او د طبیعي پدیدو د پوهېدو لپاره حیاتي ارزښت لري.
اړوند موضوعات
[سمول]سرچینې
[سمول]- https://www.britannica.com/topic/system
- https://www.britannica.com/science/system-theory
- https://www.nationalgeographic.com/environment
- https://ps.wikipedia.org/wiki/پښتو_ويکيپېډيا