مېړانه
مېړانه (انګليسي ژبه: Bravery) هغه اخلاقي او رواني ځواک دی چې انسان ته دا وړتیا ورکوي ترڅو د وېرې، خطر، درد او سختۍ په وړاندې ودریږي او له حق څخه دفاع وکړي. مېړانه یوازې په فزیکي جګړه کې زړورتیا نه ده، بلکې په اخلاقي لحاظ د رښتیا ویلو، د مظلوم ملاتړ کولو او د نفس پر غوښتنو د برلاسۍ مانا هم ورکوي. له علمي پلوه، مېړانه د انسان په مغز کې د "وېرې کنټرول" ته ویل کېږي؛ یعنې مېړنی هغه څوک نه دی چې وېره نه لري، بلکې هغه څوک دی چې پر خپله وېره حاکم وي او د هدف لپاره ترې تېر شي. په فلسفه کې، ارسطو مېړانه د "وېرې او بې باکۍ" ترمنځ یو منځنی حالت بولي؛ داسې چې انسان نه باید بې ځایه ځان خطر ته واچوي او نه باید له وېرې وتښتي، بلکې په سم وخت کې باید د سم کار لپاره اقدام وکړي.
د مېړانې مفهوم په بېلابېلو کلتورونو کې له تاریخ او ادبیاتو سره نښتی دی. په نړیواله کچه، د تمدنونو بقا د هغو افرادو له امله وه چې د خپلې خاورې او ارزښتونو لپاره یې مېړانه ښودلې ده. په ټولنپوهنه کې مېړانه د ټولنیز ثبات او عدالت یو مهم بنسټ ګڼل کېږي، ځکه یوه مېړنۍ ټولنه هیڅکله ظلم نه مني او د هر ډول تېري په وړاندې کلک غبرګون ښيي. دا صفت په ساپوهنه کې د "لوړ شخصیت" (Character Strength) په ډله کې راځي چې د انسان په ځان باور زیاتوي او هغه ته په ژوند کې د لویو ننګونو د منلو جرئت ورکوي. مېړانه په اصل کې د عقل او احساس یو داسې ترکیب دی چیرې چې عقل د حق لاره تشخیصوي او احساس (غیرت) د هغې د ترلاسه کولو لپاره انرژي ورکوي.
د پښتنو په کلتور او تاریخ کې مېړانه د "پښتونوالۍ" یو له بنسټیزو ستنو څخه ده. پښتانه شاعران لکه خوشحال خان خټک په خپلو اثارو کې مېړانه د ننګ، مېلمه پالنې او توره وهلو سره نښلوي. په پښتو شفاهي دود او لنډیو کې مېړانه د یو داسې صفت په توګه ستایل شوې چې انسان ته په ټولنه کې عزت او لوړ مقام بښي. خو د معاصرې نړۍ په تعریف کې مېړانه یوازې د تورې تر کارولو محدوده نه ده؛ نن ورځ د پوهې ترلاسه کول، د فساد په وړاندې ودرېدل او په سختو حالاتو کې د بشري ارزښتونو ساتل د ریښتینې مېړانې نښې دي. دا هغه صفت دی چې په بشري علوم کې د تمدنونو د پرمختګ او د انساني کرامت د ساتلو اصلي محرک ګڼل کېږي.
په پای کې، مېړانه یو امانت او د روح یو ډول روښنايي ده چې په تیاره او سختو حالاتو کې د لارې مشال ګرځي. مېړنی انسان نه یوازې خپله ګټه، بلکې د نورو خیر او د ټولنې سوکالي په پام کې نیسي. د مېړانې پالل په یو انسان کې د مسؤلیت منلو روحیه پیدا کوي او هغه ته دا وړتیا ورکوي چې د تاریخ په پاڼو کې خپل نوم په نېکۍ سره ثبت کړي. د مېړانې ریښتینی هدف د عدالت ټینګښت او د باطل ماتول دي. که په یوه ټولنه کې مېړانه له منځه لاړ شي، هغه ټولنه په تدریجي ډول د ذلت او محکومیت په لور ځي؛ نو ځکه د مېړانې پالل او د نوي نسل روزنه په دې روحیه د هر تمدن لپاره حیاتي ده.
د مېړانې ډولونه
[سمول]- فزیکي مېړانه: د بدن او ژوند په خطر کې اچول د حق یا د نورو د ساتنې لپاره.
- اخلاقي مېړانه: د سختو مخالفتونو په وړاندې د حق خبره کول او پر اصولو ولاړ پاتې کېدل.
- رواني مېړانه: له سختو روحي صدمو، ماتو او خپګان سره په مېړانه مقابله کول.
- مدني مېړانه: په ټولنه کې د بې عدالتۍ او فساد په وړاندې په سیستماتیک ډول غږ پورته کول.