لوی

د (لوی) مانا او جوړښتي تحلیل

لوی په پښتو ژبه کې یو له هغو ارزښتمنو صفتونو څخه دی چې په یو وخت کې د کمیت او کیفیت دواړو ښودنه کوي. دا کلمه په بنسټیز ډول د یو شي د مادي پراخوالي، اوږدوالي یا حجم د زیاتوالي لپاره کارول کېږي خو په معنوي لحاظ د برترۍ، عظمت او لوړ مقام نښه ده. په ادبي او فلسفي متنونو کې لوی هغه مفهوم ته ویل کېږي چې له عادي کچې څخه بهر وي او پر شاوخوا چاپیریال اغېز ولري. د دې کلمې په مانیز کارونه کې د پام وړ تنوع شتون لري. په فزیکي ډګر کې کله چې یو جسم ته لوی ویل کېږي نو موخه یې دا وي چې هغه جسم په فضا کې زیاته ساحه نیولې ده لکه د لوی سیند یا لویې دښتې په یادونه کې. په ټولنیز نظام کې د لوی کلمه د قدرت او تجربې د ښودلو لپاره کارول کېږي لکه د لوی اختر یا لویې جرګې په اصطلاحاتو کې چې دلته د کلمې مانا له فزیکي حجم څخه وتلې او د اهمیت او اعتبار مانا یې خپله کړې ده. د ژبپوهنې له نظره دا کلمه په پښتو ګرامر کې د بدلون منونکو صفتونو په ډله کې راځي. د نارینه او ښځینه جنسونو لپاره یې بڼه اوړي چې په واحد ښځینه کې لویه او په جمع ښځینه کې لویې ویل کېږي. په انګلیسي ژبه کې د دې کلمې مانیز انډولونه د کارونې ځای ته په کتو توپیر کوي چې پکې Great غټ د عظمت لپاره، Large د فزیکي پراخوالي لپاره او Big د عمومي لویوالي لپاره کارول کېږي. په ډیجیټل سیسټمونو او د لغتونو په ډلبندۍ کې دا کلمه د مبالغې په حالت کې د خورا لوی یا خورا عظیم په بڼه ثبتېږي. د لوی کلمې فونیټیکي جوړښت په پښتو غږپوهنه کې خورا ساده خو مانا لرونکی دی. دا کلمه له ل، و او یوې نرمې ی څخه جوړه شوې ده چې د تلفظ په وخت کې په ستوني باندې فشار نه راوړي او یو روان غږ تولیدوي. له ایټیمولوژیکي پلوه دا کلمه په اریایي ژبو مې ژوره ريښه لري او په تاریخي متنونو کې یې مانا تل له بریا، قدرت او پراخوالي سره تړلې پاتې شوې ده.

سرچینې

Penzl, Herbert (1955). A Grammar of Pashto. Washington, D.C.: American Council of Learned Societies. Morgenstierne, Georg (1927). An Etymological Vocabulary of Pashto. Oslo: Oslo University Press.