د ۱۹۷۵ کال د پنجشیر درې پاڅون

د ۱۳۵۴ کال د پنجشیر درې پاڅون
	برخه د د افغانستان او پاکستان پر پوله جګړه او د ۱۳۵۴ کال د افغانستان پاڅونونه
نيټه	۳۱مه د غبرګولی میاشت ۱۳۵۴
ځای	پنجشیر، پروان ولايت، د افغانستان جمهوريت
پايله	د افغانستان جمهوريت بریا پاڅون ځپل شوی; د جمعیت اسلامي سرکردې پاکستان ته وتښتېدل; د ۱۳۵۴ کال د افغانستان پاڅونونه پای ته ورسېدل; سردار محمد داود خان د پاکستان پر ضد د وسله والو ملاتړ پای ته ورسول;
جنګیالي
د افغانستان جمهوريت	جمعیت اسلامي (افغانستان); پاکستان آی اېس آی; ملاتړ کوونکو:; ایران ساواک;
قومندانان او مشران
سردار محمد داود خان; عبدالکریم مستغني; فیض محمد; غلام حیدر رسولي; محمد اسلم وطنجار	برهان الدين رباني; احمد شاه مسعود; ګلبدین حکمتیار; ذوالفقار علي بھټو غلام جیلاني خان نصيرالله بابړ
Units involved
افغان پوځ د جمهوریت ساتونکو لوا; د افغان سرکردې ځواکونه; ۴۴۴مه کمانډو کنډک; ; افغان هوایي پوځ د هوايي لېږد-رالېږدو ۳۷۳مه غونډ; ; د پنجشیر عام وګړي;	افغان چریکي ځواکونه
ځواک
ناپوه	تر ۵،۰۰۰ پوځیان نور
تلفات او زیانونه
ناپوه	ناپوه

د ۱۳۵۴ کال د پنجشیر درې پاڅون د سردار محمد داود خان د حکومت پر وړاندې د جمعیت اسلامي په مشرۍ د لوی پاڅون یوه برخه وه، او دغه د آی ایس آی لومړنی عملیات وو چې په افغانستان کې ترسره شول. ^[۱۳] دغه "د افغانستان جمهوریت د نیابتي جګړې او د پاکستان پر وړاندې د وسله والو ملاتړ غچ" وو. ^[۱۴]

د پاکستان پر ضد وسله والو سره د افغانستان جمهوريتملاتړ د [[پاکستان]] د هغه وخت صدراعظم ذوالفقار علي بوټو او د صوبه سرحد (اوس خیبر پښتونخوا) د سرحدي قول پوځ د هغه وخت عمومي مفتش نصیرالله خان بابر دې ته اړ کړل چې د افغانستان په وړاندې ډیر تیریدونکی چلند غوره کړي. په پایله کې، آی ایس آی د میجر جنرال غلام جیلاني خان تر قوماندې لاندې د ۵۰۰۰ کسیز افغان چریکي ځواکونو یوه ډله جوړه کړه، چې پکې به د ګلبدین حکمتیار ، برهان الدین رباني او احمد شاه مسعود په څیر اغیزمن راتلونکي مشران شامل وي، ترڅو د افغان حکومت په نښه کړي، دغه لومړی لوی عملیات وو، چې په ۱۹۷۵ کال کې ترسره شو، چې د پنجشیر په دره کې د وسله وال بغاوت ملاتړ و. د ۱۹۷۵ کال پاڅون، که څه هم ناکامه شو، داود خان ولړزاوه او هغه ته یې دغه درک کړه چې یو دوستانه پاکستان د هغه په ګټه دی. ^[۱۵] هغه له پاکستان سره د اړیکو ښه کول پیل کړل او په ۱۹۷۶ او ۱۹۷۸ کلونو کې یې هلته دولتي سفرونه وکړل. د ۱۹۷۸ کال د سفر په جریان کې، هغه موافقه وکړه چې د پاکستان ضد وسله والو ملاتړ ودروي او په افغانستان کې پاتې وسله وال وباسي ترڅو خلقیان مایوسه شي او په هماغه کال کې به د ثور په انقلاب کې داود نسکور کړي.

شاليد

په ۱۹۷۳ کال کې، پخوانی صدراعظم محمد داود خان د افغانستان د خلکو د ډیموکراتیک ګوند په ملاتړ د یوې کودتا له لارې واک ته ورسېد او د افغانستان جمهوریت تاسیس شو. دې پرمختګونو په افغانستان کې د کمونیستي او شوروي د مخ په زیاتیدونکي نفوذ په وړاندې د اسلامي غورځنګ رامنځته کول پیل کړل. په هغه وخت کې، کله چې مسعود په کابل پوهنتون کې زده کړې کولې، د مسلمانانو ځوانانو (سازمان جوانان مسلمان) سره ښکیل شو، چې د جمعیت اسلامي (اسلامي ټولنه) د زده کونکو څانګه وه، چې مشر یې هغه وخت پروفیسور برهان الدین رباني و. د کابل پوهنتون په هغه وخت کې د سیاسي بحثونو او فعالیتونو مرکز و.

پاڅون

د خپلو کمونیستي ملګرو او روسي پروفیسورانو د غرور څخه په غوسه، د مسعود او د هغه د روسي پروفیسور ترمنځ فزیکي شخړه مسعود دې ته اړ کړ چې له پوهنتون څخه ووځي، او لږ وروسته، کابل . دوه ورځې وروسته، مسعود او یو شمېر نور وسله وال زده کوونکي پاکستان ته لاړل، چیرې چې د پاکستان د استخباراتي ادارې (ISI) د یو بل روزونکي، ګلبدین حکمتیار په هڅونه، مسعود موافقه وکړه چې د داود پر وړاندې په کودتا کې برخه واخلي، د هغه ځواکونه په پنجشیر او د حکمتیار په نورو سیمو کې راپورته شي. د ۱۹۷۵ کال په جولای کې، مسعود د پاکستاني استخباراتو په مرسته د داود خان د حکومت پر وړاندې د پنجشیر د اوسیدونکو د لومړي بغاوت مشري وکړه. ^[۱۶] که څه هم په پنجشیر کې پاڅون لومړنۍ بریا ترلاسه کړه، حتی په روخه کې یې پوځي ګارنیزیون هم ونیولو، خو د کابل ژمنه شوې مرسته هیڅکله ونه شوه او بغاوت د ۴۴۴ کمانډو کنډک لخوا وځپل شو چې مسعود یې بیرته پاکستان ته واستاوه (په جنګلک کې له یوې ورځې پټیدو وروسته) چیرې چې هغه به په چراټ کې د ISI په پټ روزنیز مرکز کې ګډون کاوه. ^[۱۷] مسعود له ناخوښۍ سره له مرکز څخه ووت او پېښور ته راستون شو چیرې چې هغه ځان شخصي پوځي زده کړو ته وقف کړ. مسعود د ماو تسې تونګ لیکنې د لانګ مارچ په اړه، د چی ګویرا د کار په اړه، د جنرال ډی ګول یادښتونه، د جنرال وو نګوین ګیاپ ، د سن زو د جګړې هنر ، او د یو امریکایی جنرال لخوا د ترهګرۍ ضد یو بې نومه لاسي کتاب چې مسعود یې "تر ټولو لارښوونکی" وباله، ولوستل. ^[۱۷] ^[۱۸]

د عملیاتو د یوې برخې په توګه، د اسلامي ډلو کوچنۍ ډلې د لغمان ، ننګرهار او بدخشان نږدې سیمو ته واستول شوې؛ دغه ناکامې وې. جنګیالي یا له ماتې سره مخ شول کله چې افغان کمانډو ځواکونه دریو ولایتونو ته د پاڅون د مخنیوي لپاره واستول شول یا د رسیدو سره سم ونیول شول، نه د ځایی خلکو او نه هم د اردو ملاتړ سره. ^[۱۹] ^[۲۰]

له دې ناکامۍ وروسته، د اسلامي غورځنګ دننه "ژور او اوږدمهاله اختلاف" راڅرګند شو. اسلامي ټولنه د مسعود او رباني په شاوخوا کې د منځلارو ځواکونو د ملاتړو ترمنځ ووېشل شوه، چې د جمعیت اسلامي مشري یې کوله، او د حکمتیار په شاوخوا کې د ډیرو سخت دریځو اسلامي عناصرو، چې د حزب اسلامي بنسټ یې کیښود، شخړه دومره یوې مرحلې ته ورسېده چې د راپورونو له مخې حکمتيار هڅه وکړه چې مسعود ووژني، چې هغه مهال ۲۲ کلن و. ^[۲۱]

د ۱۹۷۵ کال پاڅون، که څه هم ناکامه شو، خو داود خان ته یې دغه درک کړه چې یو دوستانه پاکستان د هغه په ګټه دی. هغه له پاکستان سره د اړیکو ښه کول پیل کړل او په ۱۹۷۶ او ۱۹۷۸ کلونو کې یې هلته دولتي سفرونه وکړل. د ۱۹۷۸ کال د سفر په جریان کې، هغه موافقه وکړه چې د پاکستان ضد وسله والو ملاتړ ودروي او په افغانستان کې پاتې وسله وال وباسي.

ماخذونه

↑ Owen L. Sirrs, Pakistan’s Inter-Services Intelligence Directorate: Covert action and internal operations, Routledge (2016), pp. 112-113
↑ https://www.nytimes.com/1975/08/13/archives/afghanpakistani-trouble-brewing-again-near-the-khyber-pass.html
↑ Owen L. Sirrs, Pakistan’s Inter-Services Intelligence Directorate: Covert action and internal operations, Routledge (2016), pp. 112-113
↑ Kiessling, Hein (2016). Unity, Faith and Discipline: The Inter-Service Intelligence of Pakistan. Oxford University Press. The era of ISI action in Afghanistan now began. A first large scale operation in 1975 was encouragement of large scale rebellion in the Panjshir valley.
↑ Houèrou, Fabienne La (2014). Humanitarian Crisis and International Relations 1959-2013. Bentham Science Publisher. p. 150. The president Khan revived adversarial stance not only toward Pakistan, but to the sponsor, USSR. First Daoud Khan set off proxy war in Pakistan, but in retaliation faced growing Islamic fundamentalists movement within Afghanistan
↑ Newton, Michael (2014). Famous Assassination in World History:An Encyclopedia. ABC-CLIO. p. 106. By 1976, while proxy guerilla war with Pakistan, Daoud faced rising Islamic fundamentalists movement led by exiled cleric aided openly by Pakistani prime minister Zulfiqar Ali Bhutto.
↑ Owen L. Sirrs, Pakistan’s Inter-Services Intelligence Directorate: Covert action and internal operations, Routledge (2016), pp. 112-113
↑ https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2016/07/Chapter-1-3.pdf
↑ "Dossiers of rebel field commanders | Wilson Center Digital Archive". digitalarchive.wilsoncenter.org. بياځلي په 2023-07-30.
↑ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Owen L. Sirrs 2016 pp. 112-113
↑ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Emadi
↑ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Shaista
↑ . 1975-08-13. {{cite news}}: Missing or empty |title= (help)
↑ . 2014. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)
↑ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named hein
↑ . 9 September 2018. {{cite web}}: Missing or empty |title= (help); Missing or empty |url= (help)
↑ ^۱۷٫۰ ^۱۷٫۱ . London. 2021. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)CS1 maint: location missing publisher (link)
↑ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Akbarzadeh & Yasmeen3
↑ . 1995. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)
↑ . 2013. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)
↑ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Roy Gutman2

[1] Owen L. Sirrs, Pakistan’s Inter-Services Intelligence Directorate: Covert action and internal operations, Routledge (2016), pp. 112-113

[2] ttps://www.nytimes.com/1975/08/13/archives/afghanpakistani-trouble-brewing-again-near-the-khyber-pass.html

[3] Owen L. Sirrs, Pakistan’s Inter-Services Intelligence Directorate: Covert action and internal operations, Routledge (2016), pp. 112-113

[4] Kiessling, Hein (2016). Unity, Faith and Discipline: The Inter-Service Intelligence of Pakistan. Oxford University Press. The era of ISI action in Afghanistan now began. A first large scale operation in 1975 was encouragement of large scale rebellion in the Panjshir valley.

[5] Houèrou, Fabienne La (2014). Humanitarian Crisis and International Relations 1959-2013. Bentham Science Publisher. p. 150. The president Khan revived adversarial stance not only toward Pakistan, but to the sponsor, USSR. First Daoud Khan set off proxy war in Pakistan, but in retaliation faced growing Islamic fundamentalists movement within Afghanistan

[6] Newton, Michael (2014). Famous Assassination in World History:An Encyclopedia. ABC-CLIO. p. 106. By 1976, while proxy guerilla war with Pakistan, Daoud faced rising Islamic fundamentalists movement led by exiled cleric aided openly by Pakistani prime minister Zulfiqar Ali Bhutto.

[7] Owen L. Sirrs, Pakistan’s Inter-Services Intelligence Directorate: Covert action and internal operations, Routledge (2016), pp. 112-113

[8] ttps://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2016/07/Chapter-1-3.pdf

[9] "Dossiers of rebel field commanders | Wilson Center Digital Archive". digitalarchive.wilsoncenter.org. بياځلي په 2023-07-30.

[Owen_L._Sirrs_2016_pp._112-113-10] Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Owen L. Sirrs 2016 pp. 112-113

[Emadi-11] Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Emadi

[Shaista-12] Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Shaista

[13] . 1975-08-13. {{cite news}}: Missing or empty |title= (help)

[Newton_2014_106-14] . 2014. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)

[hein-15] Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named hein

[16] . 9 September 2018. {{cite web}}: Missing or empty |title= (help); Missing or empty |url= (help)

[:02-17] ۱۷٫۰ ^۱۷٫۱ . London. 2021. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)CS1 maint: location missing publisher (link)

[Akbarzadeh_&_Yasmeen3-18] Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Akbarzadeh & Yasmeen3

[19] . 1995. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)

[20] . 2013. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)

[Roy_Gutman2-21] Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Roy Gutman2

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]