عمومي کتنه
ژورنالیزم په افغانستان کې اوږده تاریخي سابقه لري، خو د جګړو، سیاسي بدلونونو او سانسور له کبله دا مسلک تل له ننګونو سره مخ و. د طالبانو د بیا واکمنېدو وروسته (۲۰۲۱)، د رسنیو آزادي او د ژورنالستانو خوندیتوب یو له جدي اندېښنو څخه شوی دی.
د طالبانو تر واکمنۍ مخکې
د ۲۰۰۱ نه تر ۲۰۲۱ پورې، د افغانستان رسنۍ یو چټک پرمختګ وکړ. لسګونه تلویزیوني شبکې، راډیوګانې، ورځپاڼې او آنلاین رسنۍ رامنځته شوې. د ښځو ونډه هم په رسنیو کې زیاته شوه. دا دوره د نسبي بیان ازادۍ دوره بلل کېږي.
د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته (۲۰۲۱–اوس)
د ۲۰۲۱ اګست نه وروسته، ګڼ شمېر رسنۍ وتړل شوې، سلګونه ژورنالستان بېکاره، بندیان، یا له هېواده وتښتېدل. د ژورنالستانو د خوندیتوب نړیوالې کمېټې (CPJ) او رپورټرون بېسرحده سازمانونو، د بیان ازادۍ د محدودېدو او ژورنالستانو پر وړاندې د ګواښونو راپورونه ورکړي دي.
قوانین او سانسور
اوسمهال ډېری رسنۍ د سختو محدودیتونو تر سیوري لاندې فعالیت کوي. د حکومت له اجازې پرته نشي کولی سیاسي، ټولنیزې یا امنیتي مسلې خپرې کړي. انتقادي ژورنالیزم تقریباً ناممکن شوی، او د ځانسانسور پالیسي پراخه شوې ده.
د ښځو وضعیت
ښځینه ژورنالستانې تر ټولو سختې اغېزمنې شوې دي. ډېری یې له دندو لرې شوې یا یې کار ته اجازه نه ده ورکړل شوې. دا حالت د ښځو د بیان ازادۍ او ټولنیز مشارکت لپاره یو لوی خنډ بلل کېږي.
نړیوال غبرګون
د ملګرو ملتونو، CPJ، RSF او نورو سازمانونو له خوا د رسنیو پر وړاندې د محدودیتونو غندنه شوې ده. دوی د بیان ازادۍ ته درناوی، او د ژورنالستانو خوندیتوب ته ژمنتیا غوښتې ده.
پایله
د افغانستان ژورنالستان نن له فزیکي، رواني، اقتصادي او قانوني ګواښونو سره مخ دي. د بیان ازادي سخت زیانمنه شوې، خو بیا هم یو شمېر ژورنالستان د داخل او خارج نه هڅه کوي چې د حقیقت غږ ژوندی وساتي.
