د کابل ښار منظره او د تلویزیون غونډۍ
 |
| کابل |
| د ښاروالۍ نښان |
کابل پېژندنه
[سمول]کابل (Kabul) د افغانستان پلازمېنه او د هېواد ترټولو لوی ښار دی. دا ښار د افغانستان په ختیځه برخه کې په یوه دره کې پروت دی چې د هندوکش له غرونو چاپېر دی. کابل د نړۍ یو له خورا پخوانیو ښارونو څخه ګڼل کیږي چې د کابل سیند پر غاړه موقعیت لري. دا ښار نه یوازې د هېواد سیاسي مرکز دی، بلکې کلتوري او اقتصادي محور هم بلل کیږي.
تاریخي تحول
[سمول]کابل له ۳۵۰۰ کلونو څخه ډېر تاریخ لري. په لرغونو وختونو کې دا د ریګ ویدا په متنونو کې یاد شوی دی. کابل د کوشانیانو، مغولو او درانیانو د واکمنۍ پر مهال خورا مهم مرکز و. په ۱۷۷۶ کال کې د تیمور شاه دراني لخوا د کندهار پر ځای کابل د پلازمېنې په توګه وټاکل شو. په تېرو څو لسیزو کې کابل د بېلابېلو کورنیو جګړو او سیاسي بدلونونو شاهد پاتې شوی، خو بیا هم د سیمې یو له متحرکو ښارونو څخه دی.[۱]
دولتي سیسټم او سیاسي جوړښت
[سمول]کابل د افغانستان د حکومت د ټولو درې ګونو قواوو (اجرائیه، مقننه او قضایه) مرکز دی. د ښار اداره د کابل ښاروالۍ (Kabul Municipality) لخوا پر مخ وړل کیږي. له اداري پلوه کابل په ۲۲ ناحیو ویشل شوی دی. دا ښار د ټولو بهرنیو سفارتونو، نړیوالو سازمانونو او د ولسمشرۍ ماڼۍ (ارګ) کوربه دی چې د هېواد د سیاسي تصمیم نیولو لومړۍ درجه سیمه ګڼل کیږي.
اقتصادي او سوداګریز ډینامیک
[سمول]کابل د افغانستان د سوداګرۍ زړه دی. د هېواد ډېری واردات او صادرات د کابل له لارې تنظیمیږي. صنعتي پارکونه په پلچرخي او نورو سیمو کې موقعیت لري چې د خوراکي توکو، نساجۍ او ودانیزو موادو په تولید کې بوخت دي. سره له دې چې کرنه په خپله ښار کې کمه ده، خو کابل د شاوخوا ولایتونو د زراعتي محصولاتو لکه مېوې او وچې مېوې د پروسس او صادرولو اصلي بازار دی.[۲]
کلتور، هنر او عننات
[سمول]کابل د بېلابېلو قومونو او کلتورونو د یوځای کېدو ځای دی.
* تاریخي ځایونه: باغ بابر، د کابل بالاحصار، د افغانستان ملي موزیم او دارالامان ماڼۍ د ښار د کلتوري بډاینې نښې دي. * عننات: په کابل کې د نوروز لمانځنه، میله ګل غونډۍ او د دودیزو خوړو لکه قابلي پلاو کلتور خورا مشهور دی. * ادبیات: کابل د پیړیو راهیسې د فارسي او پښتو ادبیاتو مرکز پاتې شوی او د ډېرو مشهورو شاعرانو او لیکوالانو کور دی.
پوهنه او څېړنه
[سمول]کابل د افغانستان ترټولو لوی تعلیمي مرکز دی. د کابل پوهنتون (Kabul University) چې په ۱۹۳۲ کې تاسیس شوی، د هېواد ترټولو پخوانی او معتبر علمي مرکز دی. د دې ترڅنګ د کابل طبي پوهنتون، د پولیتخنیک پوهنتون او لسګونه نور دولتي او خصوصي لوړ تعلیمي بنسټونه په دې ښار کې فعالیت لري چې د نوي نسل په روزنه کې کلیدي رول لوبوي.
ترانسپورټ او زیربناوې
[سمول]کابل د افغانستان د ټولو لویو لارو نښلوونکی دی.
* هوايي ډګر: د کابل نړیوال هوايي ډګر (Kabul International Airport) د هېواد ترټولو بوخت هوايي ډګر دی. * سړکونه: د کابل حلقوي سړک او د سالنګ لویه لاره کابل له شمالي او سویلي ولایتونو سره نښلوي. په ښار کې دننه د عامه ترانسپورټ سیسټم په بسونو او ټکسي موټرو ولاړ دی.
سرچینې
[سمول]- ↑ Grötzbach, Erwin: Städtebau und Stadtentwicklung in Afghanistan. Darmstadt, 2011.
- ↑ World Bank: Afghanistan Economic Monitor - Kabul Trade Reports, 2023.
* د کابل ښاروالۍ رسمي ویبپاڼه * Dupree, Nancy Hatch: An Historical Guide to Kabul. 1972. * Afghanistan Statistical Yearbook, Central Statistics Organization.
آیا غواړئ د بلې لیکنې لپاره کوم بل ښار یا موضوع وټاکئ؟