د ځمکپوهنې تاریخي دوري
| انګلیسي نوم | Geological Eras |
|---|---|
| بنسټیزه څانګه | ځمکپوهنه (Geology) |
| باوري مراجع | GSA، USGS |
| موده | ۴.۶ میلیارده کاله |
د ځمکې تاریخي دورې هغو لویو مهالنیو وېشونو ته ویل کېږي چې ځمکپوهانو د ځمکې د ۴.۶ میلیارده کلن تاریخ د مطالعې لپاره رامنځته کړي دي ترڅو د فزیکي، کیمیاوي او بیولوژیکي بدلونونو پړاوونه په نښه کړي. د د امریکا د ځمکپوهنې سروې د معلوماتو له مخې د ځمکې تاریخ په لویو واحدونو لکه ایونونو، دورو او زمانو وېشل شوی دی چې هر یو یې د حیات په تکامل او د ځمکې د قشر په جوړښت کې یو ځانګړی پړاو نندارې ته وړاندې کوي. د دغو دورو مطالعه موږ ته اجازه راکوي چې د لویو وچو د جلا کېدو، د غونډیو د جوړېدو او د ژوندي تنوع د رامنځته کېدو او له منځه تللو په اړه دقیق معلومات ترلاسه کړو. د کابل پوهنتون د ځمکپوهنې په پوهنځي کې د دغو تاریخي دورو تدریس د کانونو د موندلو او د ځمکې د تېرو اقلیمي بدلونونو د درک لپاره یو بنسټیز ګام ګڼل کېږي ځکه چې دافغانستان جیولوژیکي جوړښت د بېلابېلو تاریخي پړاوونو محصول دی.
د ځمکې د تاریخ په لومړنیو پړاوونو کې چې د پری-کمبرین په نوم یادېږي د ځمکې قشر په جوړېدو پیل وکړ او لومړني ساده ژوندي موجودات په سمندرونو کې رامنځته شول چې د ځمکې د اتموسفیر په بدلون کې یې مهم رول درلود. د Nature Journal په علمي څېړنو کې راغلي چې د پیلیوزویک، میزوزویک او سینوزویک دورې د حیات د پراختیا هغه پړاوونه دي چې پکې نباتات، خځنده ګان، ډایناسورونه او په نهایت کې تی لرونکي حیوانات او انسانان رامنځته شول. د میزوزویک دوره چې د ډایناسورونو د واکمنۍ په نوم مشهوره ده نږدې ۶۶ میلیونه کاله وړاندې د یوې لویې اسماني ډبرې د لګېدو له امله پای ته ورسېده چې د ځمکې په تاریخ کې یې یو لوی بدلون رامنځته کړ. د افغانستان د علومو اکاډمۍ متخصصین په دې باور دي چې د دغو دورو د پاتې شونو او فوسیلونو مطالعه په هېواد کې د پخوانیو چاپیریالونو د پېژندنې او د طبعي زیرمو د موقعیت په ټاکلو کې حیاتي مرسته کوي.
د اوسنۍ دورې اهمیت چې د سینوزویک په نوم یادېږي د تی لرونکو حیواناتو په پراختیا او د انساني تمدن په رامنځته کېدو کې دی چې د ځمکې پر مخ یې د پام وړ بدلونونه راوستي دي. د Science Magazine د وروستیو راپورونو له مخې ځینې پوهان اوسنۍ زمانه د انتروپوسین په نوم یادوي ځکه چې د انسانانو فعالیتونو د ځمکې په جیولوژیکي او اقلیمي سیسټمونو باندې بې ساري اغېزې کړي دي. د ځمکې د تاریخي دورو مطالعه موږ ته دا پیغام راکوي چې ځمکه یو متحرک او تل بدلیدونکی سیاره ده او د تېرو پیښو درک کولی شي موږ سره د راتلونکي د اټکل او د چاپیریالي ننګونو په هوارولو کې مرسته وکړي. کابل پوهنتون او نور علمي مرکزونه د جیولوژي په برخه کې د مسلکي کدرونو په روزلو سره هڅه کوي چې د افغانستان د ځمکې د تېر تاریخ په اړه علمي څېړنې پراخې کړي او دا معلومات د هېواد په ابادۍ کې وکاروي. دا مقاله د معتبرو نړیوالو ځمکپوهنیزو سرچینو پر بنسټ چمتو شوې ترڅو د پښتو ژبې علمي پانګه بډایه کړي.