د پښتو ژبې لرغوني لیکدودونه او د هغوی تاریخي تکامل

د پښتو ژبې لرغوني لیکدودونه او د هغوی تاریخي تکامل Ancient Scripts of Pashto and Their Historical Evolution پښتو ژبه د تاریخ په اوږدو کې د بېلابېلو تمدنونو او کلتورونو د تقاطع په مرکز کې واقع وه، چې له امله یې د دغې ژبې د خوندي کولو لپاره له بېلابېلو لیکدودونو (Scripts) څخه کار اخیستل شوی دی.

د پښتو لیکدودونو تاریخ

لومړني رسم الخطونه	خروشتي، یوناني-باکتريايي
منځنی پېر	نسخ او نستعلیق (اصلاح شوی)
علمي څانګه	پاليوګرافي (Paleography)
بشري ارزښت	د فکري میراث خوندي کول
علمي درجه	اکاډمیک (Historical Linguistics)

د پښتو لرغوني لیکدودونه (Ancient Scripts of Pashto) د دې ژبې د زرګونو کلونو لرغونتوب ثابتوي. د لرغونپوهنې او ژبپوهنې د څېړنو پر بنسټ، د پښتو مورنۍ ریښې له هغو رسم الخطونو سره تړلې دي چې په اریانا او باختر کې مروج وو. په پښتو ژبه کې د غږونو تنوع او د خاصو تورو (لکه ښ، ږ، څ، ځ) شتون تل لیکوالان اړ کړي چې په موجوده لیکدودونو کې تغیرات راولي ترڅو د پښتو ژبې فونیتیکي ځانګړنې په سمه توګه منعکس کړي. د کابل پوهنتون په تاریخي څېړنو کې د دغو لیکدودونو پېژندنه د پښتنو د هویت د سپړلو اساسي برخه ده.

لومړنی مهم لیکدود چې په پښتني سیمو کې کارول کېده، خروشتي (Kharosthi) و، چې له ښي اړخ څخه کیڼ لور ته لیکل کېده. له هغې وروسته د یوناني-باکتريايي لیکدود پېر راځي چې د "باکتريايي سرېړې" په نوم هم یادېږي او د کنشکا په پېر کې مروج و. په دې پېر کې د پښتو غږونه په یوناني تورو کې ځای پر ځای شوي وو. د اسلام له راتګ سره، پښتو د عربي نسخ لیکدود ومنلو، مګر څرنګه چې عربي تورو د پښتو ټول غږونه نه شوای افاده کولی، نو پښتنو مفکرینو لکه پیر روښان په "خیرالبیان" کې او وروسته د کندهاري او ننګرهاري مکتبونو پوهانو د پښتو لپاره ځانګړي توري (لکه ډ، ټ، ړ) اختراع کړل.

په شلمه پېړۍ کې د پښتوټولنې (پښتو اکاډمۍ) لخوا د پښتو لیکدود یو معیاري چوکاټ ته داخل شو چې نن سبا په کتابونو او رسنیو کې کارول کېږي. په ويکيپېډیا کې د لرغونو لیکدودونو په اړه دا مقاله ثابتوي چې پښتو یوه متحرکه او ژوندۍ ژبه ده چې په هر پېر کې یې د خپل وخت له تمدنونو سره سم خپل لیکنیز نظام عیار کړی دی. دا لیکنه د کابل پوهنتون د ادبیاتو پوهنځي د درسي موادو او د معتبرو پاليوګرافیکي سرچینو پر بنسټ چمتو شوې ده.

اخځلیکونه

• کابل پوهنتون - د ژبپوهنې او تاریخ پوهنځی • د افغانستان د علومو اکاډمي - د لرغونپوهنې او خط پېژندنې مرکز • د پوهاند عبدالحي حبيبي "د افغانستان تاریخي لیکدودونه". • د بریتانیکا پوهنغونډ - د خروشتي او باکتريايي رسم الخطونو تاریخ