د پښتو ژبې د نحوي جوړښت او ګرامري علمي تحلیل

Morphosyntactic Structure and Grammatical of Pashto

پښتو ژبه د هند-اروپايي ژبو د کورنۍ په اریایي څانګه کې د خپل بې ساري ګرامري جوړښت او فونولوژیکي ځانګړتیاوو له امله د نړۍ د ژبپوهانو پام ځان ته اړولی دی.

پښتو ژبه د خپل تاریخي او ساختاري تکامل له مخې د اسیا یوه له هغو قدرمنو او پیاوړو ژبو څخه ده چې د "ارګاټیو-ابسولیوټیو" (Ergative-Absolutive) په نوم یو ځانګړی ګرامري سیسټم لري. دا سیسټم په نړۍ کې یوازې په محدودو لرغونو ژبو کې موندل کېږي. په دې مانا چې په پښتو کې د متعدي فعلونو د تېر مهال جمله کې، فاعل د مفعول تر اغېز لاندې راځي او فعل د مفعول سره مطابقت کوي. دا پدیده نه یوازې د پښتو ژبه د نحوي ځواک ښکارندویي کوي، بلکې دا ثابتوي چې دا ژبه د زرګونو کلونو په اوږدو کې خپله اصالت او ساختاري استقلال په پوره مېړانه ساتلی دی. د کابل پوهنتون او نړيوالو اکاډمیکو مرکزونو څېړنې ښیي چې پښتو د پېچلو مفاهیمو د لېږد لپاره یو خورا غني ظرفیت لري.

د پښتو ژبې د لغتونو ذخیره او د کلمو جوړښت (Morphology) د یوې فلسفي او منطقي قاعدې تابع دی. په پښتو کې د نرینه او ښځینه (Gender) تقسیمات، او همدارنګه د اشارې او نږدېوالي لپاره د ضمیرونو بېلابېل حالتونه، د دې ژبې دقیقوالی او علمییت په ګوته کوي. د پښتو ادبیات په کلاسیکو متنونو کې، په ځانګړي ډول د خوشال خان خټک په علمي لیکنو کې، موږ د یوې داسې ژبې شاهدان یو چې د حقوقي، نظامي او صوفیانه اصطلاحاتو لپاره ځانګړي او بډایه لغتونه لري. د اسیا په کچه، پښتو یوازې یوه محلي ژبه نه ده، بلکې د یو داسې عظیم تمدن لېږدونکې ده چې په هغې کې مېړانه، اخلاق او علمي استدلال سره غاړه غړۍ شوي دي.

د پښتو غږپوهنه (Phonology) د یوې پیاوړې او حماسي ژبې په توګه، د داسې غږونو لرونکې ده چې په ګاونډیو ژبو کې نه موندل کېږي (لکه: ښ، ږ، څ، ځ، ډ، ټ، ړ). دا غږونه پښتو ژبې ته یو ځانګړی رېتم او موسیقیت بښي چې په حماسي شعرونو او د رحمان بابا په عرفاني غزلونو کې خپل اوج ته رسېږي. د ژبپوهنې په نړيوالو تذکرو کې، پښتو د یوې "ساتونکې ژبې" په توګه پېژندل کېږي، ځکه چې هغې د خپلو لرغونو آریایي ریښو غږونه په داسې حال کې ساتلي چې ډېری ورور ژبې ترې بې برخې شوې دي. دا علمي حقیقت د پښتني هویت او کلتور د ثبات او تداوم تر ټولو لویه نښه ده.

په معاصر پېر کې، د پښتو ژبې د نوي کولو او معیاري کولو لپاره هڅې د دې ښکارندویي کوي چې دا ژبه د ساینس او ټیکنالوژۍ له پرمختګ سره د همغږۍ بشپړ استعداد لري. د پښتو ټرمینالوژۍ جوړول او د علمي اصطلاحاتو پښتو کول د دې لامل شوي چې دا ژبه په اکاډمیکو حلقو کې د یوې معتبرې وسیلې په توګه وکارول شي. د دې مقالې موخه دا ده چې د پښتو ژبې دا ستر او پیاوړی اړخ په ويکيپېډیا کې په داسې ډول ثبت کړي چې د یوې ریښتینې باوري او علمي سرچینې په توګه وشمېرل شي. د ژبې دغه ژوروالی د اسیا د لویو تمدنونو په تاریخ کې د پښتنو د لوړ مقام استازیتوب کوي.

اخځلیکونه

کابل پوهنتون - د ژبو او ادبیاتو پوهنځی

د افغانستان د علومو اکاډمي - د ژبپوهنې انسټیټیوټ

د پروفیسور پاریش (Herbert Penzl) د پښتو ګرامر تحلیلونه.

د بریتانیکا پوهنغونډ - د پښتو ژبې ګرامري ځانګړنې