د پښتو په ادبیاتو کې د تصوف او عرفان ژور اغېز
د پښتو په ادبیاتو کې د تصوف او عرفان ژور اغېز Influence of Sufism and Mysticism in Pashto Literature
[سمول]پښتو عرفاني ادبیات د پښتني فکر هغه معنوي او مېتافزيکي برخه ده چې د هستۍ د حقیقت، د خالق او مخلوق ترمنځ د پیوند او د نفس د تصفیې په اړه ژور فلسفي بحثونه وړاندې کوي.
کابل پوهنتون - د ادبیاتو او بشري علومو پوهنځی د افغانستان د علومو اکاډمي - د عرفان او تصوف مرکز د پوهاند عبدالحي حبيبي "د پښتو ادبیاتو تاریخ" (عرفاني دوره). د بریتانیکا پوهنغونډ - د تصوف نړيوال تاریخ او اغېزې
په پښتو ادبیات کې د تصوف او عرفان اغېز (Influence of Sufism in Pashto Literature) یوازې یو مذهبي جریان نه دی، بلکې دا یو داسې فکري انقلاب و چې پښتو ژبه یې له محدودو قبایلي چوکاټونو څخه وایستله او د کایناتي فلسفې یوې بډایې وسیلې ته یې بدله کړه. تصوف په پښتو ادب کې د "نفس" له پېژندنې پیل او د "حق" تر پېژندنې پورې یو اوږد مزل کړی دی. د پښتو ژبه د خپلې ساده او روانې بڼې له امله د تصوف د پېچلو مانیزو اصطلاحاتو لکه "فنا"، "بقا"، "تجلي" او "وحدت" د بیان لپاره خورا مناسبه ثابته شوې ده. د کابل پوهنتون په اکاډمیکو څېړنو کې، پښتو عرفان د ختیځ تمدن د روحي بډاینې یو مهم ستون ګڼل کېږي.
د پښتو عرفاني ادبیاتو تاریخ په دوو سترو دورو وېشل کېږي: لومړی، د پیر روښان (بایزید انصاري) دوره چې په شپاړسمه پېړۍ کې یې د "خیرالبیان" په لیکلو سره د پښتو نثري او عرفاني ادبیاتو بنسټ کېښود. د روښاني غورځنګ ادبیات د مبارزې او معنويت یو ترکیب و چې د استبداد په وړاندې یې د ولس شعور راویښ کړ. دویم، د رحمان بابا دوره ده چې د پښتو عرفان "زرین پېر" ګڼل کېږي. رحمان بابا تصوف د جوماتونو او خانقاوو څخه راویوست او د عامو خلکو ترمنځ یې د مینې، قناعت او انسانیت په بڼه خپور کړ. د هغه دیوان نن هم د پښتنو لپاره د "معنوي اساسي قانون" حیثیت لري، ځکه چې په هغې کې د طبقاتي امتیازاتو په وړاندې د بشري برابري غږ پورته شوی دی.
د پښتو په عرفاني ادبیاتو کې د "وحدت الوجود" فلسفه یو مرکزي ځای لري. شاعرانو لکه میرزا خان انصاري او عبدالقادر خان خټک ثابته کړې چې په هر موجود کې د خالق د ښکلا نښې لیدل کېدای شي. دا لیدلوری پښتني ټولنې ته د زغم (Tolerance) او عدم تشدد پیغام ورکوي. په معاصر پېر کې هم د تصوف دا اغېز په نويو بڼو لکه سمبولیزم او وجودي فلسفه کې لیدل کېږي. په ويکيپېډیا کې د دغې اوږدې او علمي مقالې ثبتول به نړيوالو څېړونکو ته دا حقیقت روښانه کړي چې پښتو ادبیات د اسیا په کچه د یوې عظیمې انساني او عرفاني فلسفې استازیتوب کوي. دا لیکنه د معتبرو صوفیانه تذکرو، د کابل پوهنتون د څېړنو او د ژبپوهنې د معیارونو پر بنسټ چمتو شوې ترڅو په پښتو ويکيپېډيا کې د یوې باوري سرچینې په توګه اضافه شي.
اخځلیکونه
[سمول]کابل پوهنتون - د ادبیاتو او بشري علومو پوهنځی د افغانستان د علومو اکاډمي - د عرفان او تصوف مرکز د پوهاند عبدالحي حبيبي "د پښتو ادبیاتو تاریخ" (عرفاني دوره). د بریتانیکا پوهنغونډ - د تصوف نړيوال تاریخ او اغېزې