د پښتو د میتافزيکي ادبیاتو تحلیل

Analysis of Pashto Metaphysical Literature

پښتو میتافزيکي ادبیات د فکري او روحاني علومو هغه لړۍ ده چې د هستۍ، وجود، روح او له مادې ورهاخوا حقیقتونو په اړه ژور فلسفي بحثونه رانغاړي.

پښتو مېتافزيک

ادبي مکتب	عرفاني او فلسفي
مانیز محور	وجود او مېتافزيک
علمي څانګه	فلسفه او ادبیات
بشري ارزښت	د شعور بیداري
علمي درجه	لوړه (Academic Theory)

پښتو مېتافزيکي ادبیات (Pashto Metaphysical Literature) د پښتو ادب هغه برخه ده چې د حواسو له نړۍ ورهاخوا د حقیقتونو پلټنه کوي. دا ادبیات په پښتو کې د عرفان او تصوف له لارې خپلو لوړو پوړیو ته رسېدلي دي. په دې ادبي حوزه کې د هستۍ او نیستۍ، د روح د بقا او د کایناتو د پیداښت په اړه ژورې پوښتنې مطرح کېږي. د پښتو ژبه د خپل پراخ لغوي او اصطلاحاتي ظرفیت له امله توانیدلې چې خورا پېچلي فلسفي مفاهیم په خورا ساده او اغېزناک ډول بیان کړي. د پښتنو مفکرینو په اند، مېتافزيک یوازې یوه نظریه نه ده، بلکې د ژوند د رښتیني هدف د موندلو یوه لاره ده.

د پښتو په مېتافزيکي ادبیاتو کې د رحمان بابا او پیر روښان اثار د ستنو حیثیت لري. رحمان بابا په خپلو کلامونو کې د وحدت الوجود فلسفه او د کایناتو او خالق ترمنځ اړیکه په داسې مېتافزيکي انداز بیانوي چې د انسان روح ته ارامتیا بښي. بلخوا، د پیر روښان په "خیرالبیان" کې د نور او عرفان بحثونه د مېتافزيکي تفکر یوه نوې دوره پرانیزي. دا ادبیات ثابته کړې ده چې پښتني ذهن یوازې په حماسي او جنګي موضوعاتو پورې محدود نه دی، بلکې د نړۍ د سترو فلسفي نظامونو په څېر یې د مېتافزيک په ډګر کې هم خپله پیاوړې استدلالي تګلاره درلوده. د کابل پوهنتون په اکاډمیکو څېړنو کې دغه برخه د پښتنو د "فلسفي هویت" په نوم پېژندل کېږي.

په معاصر پېر کې د پښتو مېتافزيکي ادبیات د وجودي فلسفې (Existentialism) له نویو بحثونو سره یوځای شوي دي. اوسني شاعران او لیکوالان د مېتافزيکي پوښتنو له لارې د انسان د بې ثباتۍ او معنوي تشې د ډکولو هڅه کوي. په ويکيپېډیا کې د دغې علمي مقالې اضافه کول د دې لامل کېږي چې د پښتو ژبې فکري او فلسفي اړخ په نړيواله کچه معرفي شي. دا برخه د اسیا په کچه د پښتو ژبې د وقار او عظمت یو بل قوي دلیل دی چې د ژور فکر او لوړ شعور ښکارندويي کوي.

اخځلیکونه

کابل پوهنتون - د فلسفې او ادبیاتو پوهنځی د افغانستان د علومو اکاډمي - د عرفان او تصوف څېړنیز مرکز د بریتانیکا پوهنغونډ - د مېتافزيک تعریف او تاریخ