د پښتو ادبیاتو کې د تصوف د سبکونو مقایسوي تحلیل

د پښتو ادبیاتو کې د تصوف او عرفان د سبکونو مقایسوي تحلیل

Comparative Study of Sufic and Mystical Styles in Pashto Literature پښتو عرفاني ادبیات د فکر او بیان له پلوه په بېلابېلو سبکونو وېشل شوي دي، چې هره برخه یې د حقیقت د پلټنې لپاره ځانګړې هنري او فلسفي تګلاره لري.

د عرفاني سبکونو مقایسه

بنسټیز سبکونه	روښاني، رحماني، حمزه يي
فکري تفاوت	شریعت، طریقت، حقیقت
علمي څانګه	مقایسوي ادبیات
بشري ارزښت	د نفس اصلاح او سوله
علمي درجه	پروفیسورل (Advanced Mysticism)

په پښتو ادبیات کې د تصوف او عرفان د سبکونو مقایسه (Comparative Study of Sufi Styles in Pashto Literature) موږ ته دا راښيي چې پښتنو مفکرینو څنګه د مېتافزيکي حقایقو د بیان لپاره له بېلابېلو میتودونو کار اخیستی دی. دا سبکونه په دریو عمده کټګوریو وېشل کېدای شي: "استدلالي عرفان"، "عاطفي عرفان" او "فلسفي عرفان". د پښتو ژبه د خپلو لغوي ذخیرو له لارې توانیدلې چې د دغو هر ډول عرفاني جریانونو لپاره یو پیاوړی چوکاټ رامنځته کړي. د کابل پوهنتون په څېړنیزو مرکزونو کې دا سبکونه د هغوی د اغېز او محتوا له مخې په دقیق ډول مطالعه کېږي.

لومړی، د روښاني ادبي مکتب سبک دی چې د پیر روښان له خوا رامنځته شو. دا سبک تر ډېره پر استدلال، مسجع نثر او د "وحدت الوجود" پر پېچلو بحثونو ولاړ دی. دا یو مبارز او اصلاحي عرفان دی چې هدف یې د ټولنې بیدارول وو. دویم، د رحماني سبک دی چې د رحمان بابا استازیتوب کوي. دا سبک د عاطفې، عاجزۍ او انساني مېنې په محور څرخي؛ رحمان بابا عرفان له خانقاوو څخه د ولس منځ ته راویوست او په خورا ساده مګر عمیقو کلمو کې یې وړاندې کړ. د رحماني سبک تر ټولو لویه ځانګړنه د "نفس" په وړاندې مبارزه او قناعت دی.

درېیم، د حمزه يي سبک یا معاصر عرفاني سبک دی چې د حمزه بابا له خوا وړاندې شو. دا سبک د "پښتونولۍ" او "تصوف" یو بې ساري ترکیب دی، چې په هغې کې مابعدالطبیعي مفاهیم له ملي او کلتوري رنګونو سره غاړه غړۍ شوي دي. حمزه بابا په خپلو غزلونو کې عرفان ته یو داسې نوی روح ورکړ چې د معاصر انسان د پوهې او شعور سره سمون خوري. په ويکيپېډیا کې د دغې مقایسوي لیکنې شتون به لوستونکو ته دا وړتیا ورکړي چې د پښتو ادبیاتو په فکري تنوع او د عرفان په ژورتوب پوه شي. دا لیکنه د معتبرو عرفاني متنونو او د سبک پېژندنې د معیارونو پر بنسټ چمتو شوې ترڅو په ويکيپېډيا کې د یوې اکاډمیکې سرچینې په توګه ثبت شي.

اخځلیکونه

• کابل پوهنتون - د فلسفې او ادبیاتو پوهنځی • د افغانستان د علومو اکاډمي - د عرفان څېړنې انسټیټیوټ • د پوهاند عبدالحي حبيبي "پښتو ادبیاتو تاریخ" (کلاسیک او معاصر عرفان). • د بریتانیکا پوهنغونډ - په ادبیاتو کې د تصوف نړيوالې اغېزې