د شعور فلسفه
د دغې مقالې بېطرفي تر بحث لاندې ده.
د دې لپاره چې دغه ليکنه د ويکيپېډيا له معيارونو سره سمه شي، بايد ټول لیدلوري په مساوي او ناپېیلې بڼه پکې بیان شي. لطفاً د سمون په برخه کې مرسته وکړئ.
د شعور فلسفه د فلسفې یوه څانګه ده چې د شعور، ذهني پېښو، ذهني دندو، ذهني ځانګړتیاوو او د هغوی او فزیکي بدن (په ځانګړې توګه د مغزو) ترمنځ اړیکه څېړي. دا بحث د معاصرې فلسفې له خورا پېچلو برخو څخه ګڼل کېږي چې د انسان د وجود ماهیت او د عقل ریښې لټوي.
د ذهن او بدن اړیکه
[سمول]د ذهن او بدن ترمنځ اړیکه (Mind-body problem) د دې څانګې مرکزي پوښتنه ده. رېني ډیکارټ په دې باور و چې ذهن او بدن دوه جلا حقیقتونه دي (Dualism)، خو ډېری معاصر فیلسوفان او ساینس پوهان په دې باور دي چې ذهني فعالیتونه په بشپړ ډول د مغزو له فزیکي او کیمیاوي پروسو څخه سرچینه اخلي (Physicalism). دا بحث مرسته کوي چې موږ پوه شو، ایا فکر یو مادي فعالیت دی او که یو معنوي حقیقت؟
شعور او ادراک
[سمول]شعور د یو انسان د بیدارۍ، پوهې او د ځان او چاپېریال په اړه د پوهاوي حالت ته ویل کېږي. په دې برخه کې فیلسوفان هڅه کوي چې د "کوالیا" (Qualia) یا د شخصي تجربو ماهیت روښانه کړي؛ لکه دا چې د یو رنګ لیدل یا د درد احساس کول په حقیقت کې د انسان په شعور کې څنګه رامنځته کېږي. دا پوښتنه چې "شعور څنګه له مادې څخه رامنځته کېږي؟" د شعور د سختې ستونزې (Hard problem of consciousness) په نوم پېژندل کېږي.
مصنوعي ځيرکتیا او شعور
[سمول]د معاصرې ټیکنالوژۍ په پراختیا سره، د شعور فلسفه دا پوښتنه هم مطرح کوي چې ایا ماشینونه او مصنوعي ځیرکتیا کولی شي رښتینی شعور ولري؟ دا بحث نه یوازې تخنیکي، بلکې اخلاقي ابعاد هم لري چې ایا یو پروګرام شوی ذهن کولی شي د انسان په څېر د پرېکړې او احساس واک ولري که نه.
د مطالعې اهمیت
[سمول]د شعور فلسفه نه یوازې په نظري ډګر کې، بلکې په روانپوهنه، طب، او د مصنوعي ځیرکتیا په علومو کې هم ډېر اهمیت لري. د دې فلسفې له لارې موږ کولی شو د رواني ناروغیو په مانا او د انساني اخلاقو په بنسټونو ښه پوه شو.
سرچینې
[سمول]- Chalmers, David, The Conscious Mind.
- Dennett, Daniel, Consciousness Explained.
- Descartes, René, Meditations on First Philosophy.
- Kim, Jaegwon, Philosophy of Mind.