د ستورو فزیک او د کایناتو د تکامل تیورۍ
د ستورو فزیک او د کایناتو د تکامل تیورۍ د ستورو فزیک د ستورپوهنې هغه پرمختللې څانګه ده چې د فزیک او کیمیا له قوانینو څخه په ګټنې د کایناتي اجسامو ماهیت مطالعه کوي.
| محوري مفاهیم | توره سوري، هستوي یوځای کېدنه |
|---|---|
| نامرئي مادې | ډارک میټر، ډارک انرژي |
| اساسي تیوريګانې | د ننسبیت تیوري، کوانټم میخانیک |
د ستورو فزیک (Astrophysics) د کائیناتو د پوهېدو هغه لاره ده چې یوازې د اجسامو لیدلو پورې محدوده نه ده، بلکې د هغوی تر شا د فزیکي میکانیزمونو تحلیل کوي. دا علم د رڼا له طیف څخه په ګټنې معلوموي چې یو ستوری له کومو کیمیاوي عناصرو جوړ دی. [۱] د ستورو هستوي تکامل د یو ستوري ژوند د مادي کثافت او جاذبوي فشار ترمنځ یوه دوامداره مبارزه ده. دا پروسه په لاندې ډول تشریح کېږي: د ستورو پېداښت ستوري په لومړي سر کې د ګازونو او دوړو له هغو سترو ورېځو څخه چې سدیم (Nebulae) نومېږي، رامنځته کېږي. د جاذبې ځواک دا مواد سره راټولوي او د هغوی فشار دومره زیاتوي چې په هسته کې تودوخه ملیونونو درجو ته رسېږي. [۲] هستوي یوځای کېدنه کله چې د تودوخې کچه لوړه شي، هایډروجن اتومونه سره یوځای کېږي او هیلیم جوړوي. دا پروسه انرژي تولیدوي چې د ستوري د ځلېدو لامل ګرځي. [۳] توره سوري او ډارک میټر توره سوري (Black Holes) د کایناتو هغه سیمې دي چې کثافت پکې بې حده زیات او جاذبه یې دومره پیاوړې وي چې حتی رڼا هم ترې نشي وتلای. [۴]
* ډارک میټر (Dark Matter): دا نامرئی ماده د کهکشانونو په ساتلو کې مرسته کوي او د جاذبې په واسطه خپل شتون ثابتوي. * ډارک انرژي (Dark Energy): دا هغه پراسرار ځواک دی چې د کایناتو د پراخېدو سرعت په غیر نورمال ډول زیاتوي.
سرچینې
- ↑ NASA Astrophysics. "Focus Areas: How did the universe begin?". https://science.nasa.gov/astrophysics/focus-areas/how-did-the-universe-begin/[مړه لينکونه]
- ↑ European Space Agency (ESA). "How stars are born". https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Astrophysics/How_stars_are_born
- ↑ Nature Journal. "Stellar Evolution and Nucleosynthesis". https://www.nature.com/subjects/astrophysics
- ↑ arXiv.org. "Astrophysics of Dark Matter and Black Holes". https://arxiv.org/archive/astro-ph