د بدخشان د واليانو نوملړ

د بدخشان والي ( په پارسي کې : حاکم بدخشان) د بدخشان د حکومت چارسمبالي مشر ته ویل کیږي. د نولسمې پیړۍ په وروستیو کي اوسنی بدخشان د قطغن سره په یوه واحد ولایت کي وتړل سو، چي د قطغن - بدخشان ولایت یې منځته راوړ. په ۱۹۶۳ کال کي دغه ولایت بیرته له منحل او بدخشان د افغانستان د ۳۴ ولایتونو څخه یو وګرځېدی. د بدخشان ولایت د هیواد په شمال ختیځ کي د هندوکش او آمو سیند ترمنځ موقعیت لري، او پلازمېنه یې د فیض آباد ښار دی.

تر ۲۰مي پېړۍ مخکي به بدخشان په دودیز ډول د یو میر لخوا اداره کیده، خو په ۱۸۵۹ کال کي دغه سیمه د افغانستان د امیر تر واک لاندي راغله. میرانو تر دې وروسته که څه هم خپل واک وساته، خو د افغانستان امیر د ولایت د واکمنۍ لپاره یو حکیم (حاکم) یا والي ورته وټاکه. د حکیم لقب دا مهال په افغانستان کي په ګڼو اداري مشرتوبونو کي پکار لوېدی. په ۱۸۷۳ کال کي کله چي د بدخشان اداري چارې د افغان ترکستان د حکیم تر واکمنۍ لاندي راغلې، نوموړي د بدخشان لپاره له خپل اړخه یو حکیم وټاکه.

د نولسمې پیړۍ په وروستیو کي بدخشان د قطغن ولایت سره یوځای کړل سو او د قطغن-بدخشان ولایت په نوم یو واحد ولایت ترې جوړ سو چي یو والي به یې درلود. د قطغن-بدخشان ولایت پلازمېنه او د ولایت د والي ځای د خان آباد ښار وو، چي اوس مهال په کندز ولایت کي موقعیت لري. په ۱۹۶۳ کال کي قطغن او بدخشان بیا سره ووېشل سول او د بدخشان پلازمېنه په رسمي ډول فیض آباد ښار وټاکل سو.

د والیانو نوملړ

شمېر	انځور	نوم	د کار موده		سیاسي ګوند	نور معلومات	یادونه
شمېر	انځور	نوم	د دندي پیل	د دندي پای	سیاسي ګوند	نور معلومات	یادونه
د قطغن-بدخشان ولایت واليان
۱		سردار عبدالرحمن خان	۱۸۶۳	۱۸۶۴	خپلواک (شاهي نظام)	عبدالرحمن خان چي وروسته د افغانستان راتلونکی پاچا وټاکل سو، په سراج التواریخ کي د "قطغن او بدخشان د والي" په توګه یاد سوی دی. عبدالرحمن خان د سردار یا جنرال په توګه په قطغن او بدخشان کې واکمني کوله، او په هغه سیمه کي یې پوځي چارې ترسره کولې.
۲		فیض محمد خان	۱۸۶۵	؟	خپلواک (شاهي نظام)
۳		حفیظ الله خان	۱۸۷۳	۱۸۷۴	خپلواک (شاهي نظام)	له ۱۸۷۳ څخه تر ۱۸۷۴ پوري بدخشان په مستقیم ډول د افغان ترکستان د والي نایب محمد عالم خان لخوا اداره کیدی. عالم خان د حفیظ الله خان له لوري د بدخشان د والي په توګه وټاکل سو.
۴		فیض محمد	می ۱۸۷۴	سپتمبر ۱۸۷۴	خپلواک (شاهي نظام)	د ۱۸۷۴ کال په می میاشت کي فیض محمد د بدخشان د والي په توګه د حفیظ الله خان د لیري کولو په موخه وټاکل سو، خو د ۱۸۷۴ کال په سپتمبر کي له خپلي دندي بیرته ګوښه سو. ^[۱]
۵		سید محمد خان	سپتمبر ۱۸۷۴	؟	خپلواک (شاهي نظام)	په سپتمبر ۱۸۷۴ کي ډګروال سید محمد خان د بدخشان د والي په توګه د فیض محمد د لیري کولو په پار وټاکل سو. ^[۱]
۶		میر محمد عمر	۱۸۸۰	؟	خپلواک (شاهي نظام)	عبدالرحمن خان په خپلو یادښتونو کي یادونه کوي چي میر محمد عمر "د فیض آباد والي" وو، کوم چې هغه وخت د بدخشان پلازمېنه وه. ^[۲]
۷		سردار عبدالله خان	۱۸۸۱/۱۸۸۲	سپتمبر ۱۸۸۸	خپلواک (شاهي نظام)	په سراج التواریخ کي راغلي چي په ۱۸۸۲ کال کي سردار عبدالله خان توخی د بدخشان او قطغن والي وو. د ۱۸۸۴ څخه تر ۱۸۸۵ پوري د برتانوي ارشیف اسناد د بدخشان د والي په توګه د سردار عبدالله خان یادونه کوي، او په ۱۸۸۸ کال کي د اسحاق خان د بغاوت پر مهال سردار عبدالله خان د بدخشان او قطغن د والي په توګه یادوي. سردار عبدالله خان د ۱۸۸۸ کال په سپتمبر کي د اسحاق خان له خوا په بشپړ ډول مات سو، او د جګړې له ډګره وتښتېدی.
۸		ولي داد محمد	۱۸۸۰ لسیزه؟	؟	خپلواک (شاهي نظام)	ولي محمد په ۱۸۸۰ لسیزه کي د بدخشان د ولسوالۍ د والي په توګه دنده ترسره کوله. هغه د غلزي قلات اوسیدونکی وو. ^[۳]
		میر احمد شاه	۱۸۸۷	۱۸۸۷	خپلواک (شاهي نظام)	د ۱۸۸۷ کال په پیل کي میر احمد شاه د بدخشان والي وټاکل سو، خو مخکي له دې چي له کابل خخه مکتوب ترلاسه کړي، بیرته له دندي ګوښه او عبدالله جان یې ځای ناستی سو ^[۴]
۱۰		عبدالله جان	۱۸۸۷	؟	خپلواک (شاهي نظام)	عبدالله جان په ۱۸۸۷ کال کي د بدخشان والي وټاکل سو. ^[۴]
۱۱		عبدالاحد وردک	۱۹۱۰ لسیزه	؟	خپلواک (شاهي نظام)	وردګ د امیر حبیب الله خان په واکمني کي د قطغن-بدخشان والي وو.
۱۲		عظیم الله خان	۱۹۲۸	۱۹۲۸	خپلواک (شاهي نظام)	عزیز الله په ۱۹۲۸ کال کي د قطغن-بدخشان ولایت د والي په توګه دنده ترسره کړه ^[۵]
۱۳		محمد سرور	۱۹۲۸	۱۹۲۸	خپلواک (شاهي نظام)	محمد سرور په ۱۹۲۸ کال کي محمد د بدخشان او قطغن والي وټاکل سو، خو هغه هیڅکله دا دنده ونه منله. ^[۶]
۱۴		سفرخان (چي د ناصر سفر په نوم هم پیژندل کیږي) ^[۷]	نومبر ۱۹۲۹	؟	خپلواک (شاهي نظام)	د حبیب الله کلکاني د حکومت له نسکورېدو وروسته سفر خان د قطغن-بدخشان ولایت والي وټاکل سو. هغه لږ تر لږه د ۱۹۳۰ کال تر نیمایي پورې پر دې دنده باندي پاته سو. ^[۷]
۱۵		شېر محمد ناشر	۱۹۳۲	؟	خپلواک (شاهي نظام)	شېرمحمد ناشر له ۱۹۳۲ کال را وروسته د بدخشان او قطغن د والي په توګه دنده ترسره کړل ^[۳]
۱۶		شیر محمد خان	؟ (لومړی ځل په ۱۹۳۷ کي وټاکل سو)	؟	خپلواک (شاهي نظام)	امریکایی ارنسټ ایف فاکس په ۱۹۳۷ کال کي د افغانستان له لاري د سفر په ترڅ کي د قطغن او بدخشان والي شیر محمد خان سره د لیدني راپور ورکړی دی.
۱۷		سید عباس خان	؟ (لومړی ځل په ۱۹۳۷ کي)	؟	خپلواک (شاهي نظام)	امریکایی ارنسټ ایف فاکس په ۱۹۳۷ کال کي د افغانستان له لاري د سفر په ترڅ کي د بدخشان ولسوالۍ د والي سید عباس خان سره د لیدني راپور ورکړ. ^[۸]
۱۸.		محمد اسماعیل مایار	۱۹۳۸	؟	خپلواک (شاهي نظام)	محمد اسماعیل مایار په ۱۹۳۸ کال کي د شیر محمد ناصر پر ځای د بدخشان او قطغن د والي په توګه وټاکل سو ^[۳]
۱۹		غلام فاروق	۱۹۳۹	؟	خپلواک (شاهي نظام)	غلام فاروق په ۱۹۳۹ کال کي د محمد اسماعیل مایار پر ځای د بدخشان او قطغن د والي په توګه وټاکل سو ^[۳]
۲۰		محمد ګل	۱۹۴۰	؟	خپلواک (شاهي نظام)	جنرال محمد ګل په ۱۹۴۰ کال کي د غلام فاروق پر ځای د بدخشان او قطغن د والي په توګه وټاکل سو ^[۳]
۲۱		غلام فاروق	۱۹۴۲	؟	خپلواک (شاهي نظام)	غلام فاروق، چي له ۱۹۳۹ کال څخه تر هغه وخته پوري د والي په توګه دنده ترسره کوله، پر ځای یې په ۱۹۴۲ کي محمد ګل وټاکل سو. ^[۳]
۲۲		محمد جمعه صدیق	۱۹۴۵	؟	خپلواک (شاهي نظام)	محمد جمعه صدیق په ۱۹۴۵ کال کي د بدخشان د ولسوالۍ والي وټاکل سو ^[۳]
۲۳		محمد حکیم شاه عالمي	۱۹۴۶	؟	خپلواک (شاهي نظام)	محمد حکیم شاه عالمي په ۱۹۴۶ کال کي د غلام فاروق پر ځای د بدخشان او قطغن د والي په توګه وټاکل سو ^[۳]
۲۴		محمد کریم	۱۹۴۶	؟	خپلواک (شاهي نظام)	محمد کریم په ۱۹۴۶ کال کي د بدخشان د ولسوالۍ د والي په توګه د محمد جمعه صدیق پر ځای وټاکل سو ^[۳]
۲۵		محمد سوار خان	۱۹۴۸ کال	؟	خپلواک (شاهي نظام)	محمد سوار خان په ۱۹۴۸ کال کي د محمد کریم پر ځای د بدخشان ولسوالۍ والي وټاکل سو. ^[۳] جین بووي شور او فرانک شور د ۱۹۴۹ کال په دوبي کي د افغانستان له لاري د سفرونو په جریان کي په فیض آباد کي له خان سره د لیدني راپور ورکړ.
۲۶		محمد اسماعیل مایار	۱۹۵۰	۱۹۵۴	خپلواک (شاهي نظام)	محمد اسماعیل مایار، چي د غلام فاروق تر ځای ناستي پوري یې د والي په توګه دنده ترسره کوله، په ۱۹۵۰ کال کي د محمد حکیم شاه عالمي پر ځای د بدخشان او قطغن والي وټاکل سو ^[۳]
۲۷		محمد جمعه صدیق	۱۹۵۴	۱۹۵۶	خپلواک (شاهي نظام)	محمد جمعه صدیق، چې پخوا یې د بدخشان ولسوالۍ د والي په توګه دنده ترسره کوله، په ۱۹۵۴ کال کي د محمد کریم پر ځای د بدخشان ولسوالۍ د والي په توګه وټاکل سو ^[۳]
۲۸		محمد جمعه صدیق	۱۹۵۶	۱۹۵۶	خپلواک (شاهي نظام)	محمد جمعه صدیق په ۱۹۵۶ کال کې د بدخشان د والي په توګه د محمد اسماعیل مایار پر ځای وټاکل شو ^[۳]
۲۹		عبدالرحمن پوپل	۱۹۵۶	۱۹۵۹	خپلواک (شاهي نظام)	عبدالرحمن پوپل په ۱۹۵۶ کال کې د محمد جمعه صدیق پر ځای د بدخشان د والي په توګه وټاکل شو ^[۳]
۳۰		خداداد اعتمادي	۱۹۵۹	۱۹۶۰	خپلواک (شاهي نظام)	خدای داد اعتمادي په ۱۹۵۹ کال کې د عبدالرحمن پوپل پر ځای د بدخشان د والي په توګه وټاکل شو ^[۳]
۳۱		دین محمد دلاور	۱۹۶۰	۱۹۶۲	خپلواک (شاهي نظام)	دین محمد دلاور په ۱۹۶۰ کال کې د خدای داد اعتمادي پر ځای د بدخشان د والي په توګه وټاکل شو ^[۳]
د بدخشان ولایت والیان
۳۲		عبدالقیوم عطايي	۱۹۶۲	؟	خپلواک (شاهي نظام)	عبدالقیوم عطايي په ۱۹۶۲ کال کې د دین محمد دلاور پر ځای د بدخشان د والي په توګه وټاکل شو ^[۳]
۳۳		عبدالکریم سراج	۱۹۶۳	۱۹۶۳	خپلواک (شاهي نظام)	جنرال عبدالکریم سراج په 1963 کې د محمد اسماعیل مایار پر ځای د بدخشان او قطغن د والي په توګه وټاکل شو. نوموړی د بدخشان او قطغن وروستی والي وو، چې په ۱۹۶۳ کال کې منحل او په څلورو ولایتونو وویشل سول. ^[۳] نوموړی د قطغن او بدخشان ولایت له وېش وروسته له ۱۹۶۳ څخه تر ۱۹۶۵ پورې د کندوز والي په توګه دنده ترسره کړه.^{[citation needed]}	سراج د حبیب الله خان زوی و، چې له ۱۹۰۱ څخه تر ۱۹۱۹ پورې د افغانستان امیر وو. نوموړی په ۱۹۱۲ کال کې زیږیدلی و.
۳۴		نثار احمد شېرزی	۱۹۶۳	۱۹۶۷	خپلواک (شاهي نظام)	نثار احمد شیرزی په ۱۹۶۳ کال کې د نوي جوړ شوي بدخشان ولایت والي وټاکل شو ^[۳]
۳۵		روشندل روشن	۱۹۶۷	؟	خپلواک (شاهي نظام)	روشندل روشن په ۱۹۶۷ کال کې د نثار احمد شیرزي پر ځای د بدخشان ولایت د والي په توګه وټاکل شو ^[۳]
۳۶		سلطان عزیز زکریا	۱۹۷۰	۱۹۷۰	خپلواک (شاهي نظام)
۳۷		روشندل وردک	۱۹۶۰ لسیزه	۱۹۷۰ لسیزه	خپلواک (شاهي نظام)
۳۸		سید قاسم	۱۹۷۱-؟	؟	خپلواک (شاهي نظام)	سید قاسم په ۱۹۷۱ کال کې د بدخشان ولایت والي وټاکل شو ^[۳]
۳۹		تاج محمد وردگ	۱۹۷۰ لسیزه	۱۹۷۰ لسیزه	خپلواک (شاهي نظام)		د یادي دندي سربېره د ۱۹۶۰ لسیزې په نیمایي کې وردګ د بدخشان ولایت د مرستیال والي په توګه هم دنده ترسره کوله.
۴۰		عبدالبصیر سالنګي	د ۱۹۷۰ لسیزه	۱۹۷۰ لسیزه	خپلواک (شاهي نظام)
۴۱		حبیب الله کروړ	د ۱۹۷۰ لسیزه ^[۹]	می ۱۹۷۹	خپلواک
۴۲		محمد عثمان راسخ	د ۱۹۷۰ لسیزه ^[۹]	۱۹۷۰ لسیزه	خپلواک (شاهي نظام)
۴۳		عبدالعزیز عظیم	۱۹۶۰ لسیزه ^[۹]	جولای ۱۹۷۹	خپلواک
۴۴		غلام محمد اریانپور	؟	۱۹۹۳ (په واک کي تر مړیني پوري)	؟		غلام محمد اریان پور په ۱۹۹۳ کال کي د چورلکي د غورځېدو له امله مړ سو. ^[۱۰]
۴۵		مولوي قیام الدین خیرمند	؟	۱۹۹۹ † (په جګړه کي ووژل سو)	طالبان		نوموړی په ۱۹۹۹ کال کي د احمد شاه مسعود د شورای نظار د جنګیالیو له خوا ووژل سو. ^[۱۱] ^[۱۲]
۴۶		قاضي محمد سرور/جم الله	۱۹۹۷	۲۰۰۱	؟		قاضي محمد سرور چې په جم الله مشهور و، د خیرامند مرستیال وو، او د خیرامند له مړینې وروسته لیا تر ۲۰۰۱ کال پورې د بدخشان ولایت د والي په توګه وټاکل شو.
۴۷		محمد امان حمیمي	؟	؟	؟
۴۸		سید اکرام الدین معصومي	مارچ ۲۰۰۴	؟	؟		د تخار پخوانی والي، چي د بدخشان د والي په توګه تر دندې وروسته د کار او ټولنیزو چارو وزیر هم سو.
۴۹		سید محمد اکرم	۲۱ فبروري ۲۰۰۵	؟	؟
۵۰		عبدالمنشي مجید	د ۲۰۰۶ کال د اپریل ۷مه	۲۰۰۹ کال	حزب اسلامي ګلبدین		نوموړی وروسته له هغه له دندې ګوښه سو چې لاریونونه ورباندي ترسره او مجید یې د واک په ناوړه ګټه اخیستنې باندي تورن کړ.
۵۱		باز محمد احمدي	۲ مۍ ۲۰۰۹	۲ نومبر ۲۰۱۰	جمعیت اسلامي		نوموړی د غور پخوانی والي وو.
۵۲		شاه ولي الله اديب	۲ نومبر ۲۰۱۰	۲۵ اکتوبر ۲۰۱۵	جمعیت اسلامي		د جمعیت اسلامي ګوند غړی، د کابل پوهنتون پخوانی استاد او د پوهنې وزارت ویاند وو، چي د ۲۰۱۱ کال د جون په ۲۰مه په اوردوج ولسوالۍ کي له یوه برید څخه ژوندی پاته سو.
۵۳		احمد فیصل بیګزاد	۲۶ اکتوبر ۲۰۱۵	؟	؟
۵۴		محمد زکریا سودا ^[۱۳]	؟	؟	؟
۵۵.		مولوي امان الدین منصور ^[۱۴]	سپتمبر ۲۰۲۱	۷ نومبر ۲۰۲۱	طالبان
۵۶		مولوي عبدالغني فایق ^[۱۵]	۷ نومبر ۲۰۲۱	۲۵ جون ۲۰۲۳	طالبان
۵۷		قاري محمد ایوب خالد	۲۵ جون ۲۰۲۳	تر اوسه	طالبان		د کونړ پخوانی والي وو.

سرچینې

https://archive.af/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=36066&shelfbrowse_itemnumber=57649^{[مړه لينکونه]}

https://archive.af/bib/3762 Archived 2025-02-02 at the Wayback Machine.

↑ ^۱٫۰ ^۱٫۱ . Graz. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)
↑ . London. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)
↑ ^۳٫۰۰ ^۳٫۰۱ ^۳٫۰۲ ^۳٫۰۳ ^۳٫۰۴ ^۳٫۰۵ ^۳٫۰۶ ^۳٫۰۷ ^۳٫۰۸ ^۳٫۰۹ ^۳٫۱۰ ^۳٫۱۱ ^۳٫۱۲ ^۳٫۱۳ ^۳٫۱۴ ^۳٫۱۵ ^۳٫۱۶ ^۳٫۱۷ ^۳٫۱۸ ^۳٫۱۹ ^۳٫۲۰ . Graz. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)
↑ ^۴٫۰ ^۴٫۱ . Graz. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)
↑ . Graz. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)
↑ . Graz. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)
↑ ^۷٫۰ ^۷٫۱ . Dushanbe. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)
↑ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named fox
↑ ^۹٫۰ ^۹٫۱ ^۹٫۲ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named adamec1979
↑ . 1993-02-21. {{cite web}}: Missing or empty |title= (help); Missing or empty |url= (help)
↑ . 1999-04-21. {{cite web}}: Missing or empty |title= (help); Missing or empty |url= (help)
↑ . 2021-01-06. {{cite web}}: Missing or empty |title= (help); Missing or empty |url= (help)
↑ . 2020-08-24. {{cite web}}: Missing or empty |title= (help); Missing or empty |url= (help)
↑ {{cite web}}: Empty citation (help)
↑ . 2021-12-07. {{cite web}}: Missing or empty |title= (help); Missing or empty |url= (help)

[adamec197535-1] ۱٫۰ ^۱٫۱ . Graz. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)

[khanmem-2] . London. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)

[adamec1975345-3] ۳٫۰۰ ^۳٫۰۱ ^۳٫۰۲ ^۳٫۰۳ ^۳٫۰۴ ^۳٫۰۵ ^۳٫۰۶ ^۳٫۰۷ ^۳٫۰۸ ^۳٫۰۹ ^۳٫۱۰ ^۳٫۱۱ ^۳٫۱۲ ^۳٫۱۳ ^۳٫۱۴ ^۳٫۱۵ ^۳٫۱۶ ^۳٫۱۷ ^۳٫۱۸ ^۳٫۱۹ ^۳٫۲۰ . Graz. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)

[adamec1975189-4] ۴٫۰ ^۴٫۱ . Graz. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)

[adamec1975-5] . Graz. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)

[adamec1975200-6] . Graz. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)

[abdullaev-7] ۷٫۰ ^۷٫۱ . Dushanbe. {{cite book}}: Missing or empty |title= (help)

[fox-8] Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named fox

[adamec1979-9] ۹٫۰ ^۹٫۱ ^۹٫۲ Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named adamec1979

[10] . 1993-02-21. {{cite web}}: Missing or empty |title= (help); Missing or empty |url= (help)

[11] . 1999-04-21. {{cite web}}: Missing or empty |title= (help); Missing or empty |url= (help)

[12] . 2021-01-06. {{cite web}}: Missing or empty |title= (help); Missing or empty |url= (help)

[13] . 2020-08-24. {{cite web}}: Missing or empty |title= (help); Missing or empty |url= (help)

[14] {{cite web}}: Empty citation (help)

[15] . 2021-12-07. {{cite web}}: Missing or empty |title= (help); Missing or empty |url= (help)

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]