د بايزیان مغز فرضيه
د بایزیان مغز فرضیه (انګليسي ژبه: Bayesian brain hypothesis) یو علمي وړاندیز دی چې وايي د انسان مغز په دوامداره توګه د نړۍ په اړه احصایوي اټکلونه او وړاندوینې کوي ترڅو د چاپیریال په پوهېدو کې ورسره مرسته وکړي. دا فرضیه د توماس بایز (Thomas Bayes) د احتمالاتو په قانون ولاړه ده. د دې نظریې له مخې، مغز یوازې یو غیر فعال غړی نه دی چې معلومات ترلاسه کړي، بلکې دا په فعاله توګه د خپلو تېرو تجربو (Prior beliefs) پر بنسټ د نویو پیښو په اړه وړاندیزونه کوي او بیا د نویو حسي معلوماتو په ترلاسه کولو سره دا وړاندیزونه سموي. په ساده ژبه، کله چې تاسو په تیاره کې یو شی وینئ، ستاسو مغز د تېرو معلوماتو په کارولو سره اټکل کوي چې دا ښايي یو لرګی وي که یو مار؛ که نږدې ورشئ او وګورئ چې دا لرګی دی، مغز خپل معلومات سمدستي اپډېټ کوي.
د دې فرضیې یو مهم اصل "د وړاندوینې تېروتنه" (Prediction Error) ده. کله چې زموږ د مغز اټکل له واقعیت سره توپیر ولري، مغز د دې تېروتنې په مرسته خپله پوهه زیاتوي. په ساینس کې دا تګلاره تشریح کوي چې ولې انسانان دومره ژر زده کړه کوي او د پېچلو حالاتو سره ځان عیاروي. ساینس پوهان لکه کارل فریسټون (Karl Friston) پدې باور دي چې مغز هڅه کوي خپله انرژي په دې مصرف کړي چې د نړۍ په اړه بې باوري (Uncertainty) کمه کړي. دا پروسه نه یوازې په لیدلو او اورېدلو کې کارول کېږي، بلکې زموږ په پرېکړو، حرکتونو او حتی زموږ په شعور کې هم اساسي رول لري.
د بایزیان مغز فرضیه په مصنوعي ځیرکتیا (AI) او د عصبي ناروغیو په درملنه کې هم خورا ارزښت لري. د بېلګې په توګه، پوهان فکر کوي چې په ځینو رواني ناروغیو لکه شیزوفرینیا کې، د مغز دا وړاندوینې سیسټم په سمه توګه کار نه کوي او د واقعیت او خیال ترمنځ توپیر نشي کولی. په ټیکنالوژي کې، انجنیران هڅه کوي د دې فرضیې په کارولو سره داسې الګوریتمونه جوړ کړي چې د انسان د مغز په څېر په چټکۍ سره زده کړه او اټکل وکړای شي. دا موضوع موږ ته دا راښيي چې زموږ درک له نړۍ څخه یوازې د سترګو لید نه دی، بلکې د هغه څه ترکیب دی چې موږ یې تمه لرو او هغه څه چې په حقیقت کې پېښېږي.
په پای کې، د بایزیان مغز فرضیه دا ثابتوي چې د انسان عقل یو متحرک سیسټم دی چې په دوامداره توګه خپل ځان اصلاح کوي. دا فرضیه د مغز پېچلتیا په یو منطقي چوکاټ کې راولي او ښيي چې څنګه بیولوژي او ریاضیات یو له بل سره مله دي ترڅو موږ ته د ژوند کولو توان ورکړي. که موږ پوه شو چې زموږ مغز څنګه وړاندوینې کوي، موږ کولای شو د خپل ذهن د زده کړې وړتیا لا پسې پیاوړې کړو او په پېچلو حالاتو کې غوره پرېکړې وکړو.
اساسي ټکي
[سمول]- مخکنی باور (Prior): هغه پوهه چې مغز یې د تېرو تجربو څخه لري.
- احتمال (Likelihood): هغه نوي معلومات چې زموږ د حواس لخوا ترلاسه کېږي.
- د وړاندوینې تېروتنه: د توقع او حقیقت ترمنځ توپیر چې د زده کړې لامل کېږي.