د انګلیس-مراټه لومړۍ جګړه
| د انګریز-مراټه جګړو برخه | |
|---|---|
یو دیوالي انځور چې د واډاګاون په جګړه کې د مراټه تر بریا وروسته مهاداجي شینډیا ته د یوه بریتانوي افسر تسلیمېدل ښيي. | |
| نېټه | ۱۵ مارچ ۱۷۷۵ – ۱۷ مې ۱۷۸۲
(۷ کاله، ۲ میاشتې او ۲ ورځې) |
| ځای | منځنی هند • لوېدیځ هند |
| پایله | بې پایلې (دواړو خواوو بریا نه ده اعلان کړې)
• د جګړې مخکیني حالت ته راګرځېدل • د سالباى تړون |
| ښکېلې غاړې | |
| دوتنه:Maratha Flag.svg ماراته امپراتوري
• د اندور ریاست • د ګوالیر ریاست |
.svg){kind=small} لویه بریتانیا
|
| قوماندانان او مشران | |
| دویم مادهوراو
نانا فډناویس هري پنت مهادجي شینډې تکوجي هولکر |
وارن هیسټینګز
ډګرمن کیټینګ توماس وینډم ګوډارډ رګوناتراو |
| ځواک | |
| نږدې ۱۴۶,۰۰۰ سرتېري
۱۴ کښتۍ |
۹۳,۰۰۰ ټول سرتېري
۲۳ کښتۍ |
.svg){kind=small}
د لومړۍ انګلس مراټه جګړه (۱۷۷۵–۱۷۸۲) د بریتانوي ختیځ هند شرکت او د مراټه سترواکۍ ترمنځ په هند کې لومړۍ جګړه وه. دا جګړه، چې د سورت او پونا ترمنځ وشوه، د ۱۷۷۵ کال د سورت په تړون پیل شوه، کله چې د ختیځ هند شرکت د دې سره هوکړه وکړه چې د تازه گوښه شوي راغونات راؤ د مرهټا سترواکۍ د پېشوا په توګه د دعوې ملاتړ وکړي. د دې وروسته، څو کاله ناټوله او زیاتره بې پایلې جګړې وشوې، چې په دې موده کې د ختیځ هند شرکت د ډېر ځیرکو او خوځنده مراټه قوتونو په وړاندې قطعي بری ترلاسه کولو کې پاتې راغی. دا جګړه د ۱۷۸۲ کال د سلبای تړون سره پای ته ورسېده.د تړون له مخې، دواړو خواوو یو بل ته قبضه شوې سیمې بېرته راستنې کړې او بریتانویانو د راغونات راؤ ملاتړ بند کړ. بریتانویان او مراټه به یو بل سره بیا تر هغه وخته جګړه نه کوي تر څو چې د شلو کلونو وروسته دوهمه انګلو-مراټه جګړه پیل شوه.
شاليد
[سمول]په ۱۷۷۲ کال کې د مادھوراو پیشوا له مړینې وروسته، د هغه ورور ناراین راو د مراټها امپراتورۍ پیشوا (لومړی وزیر) شو. د ناراین راو د ماڼۍ ساتونکو هغه د ۱۷۷۳ کال په اګست کې وواژه، او د هغه تره رګوناتراو (راګوبا) پیشوا شو. د ناراین راو میرمن، ګنګابای ، یو وروسته له مړینې زوی وزیږوه، چې د تخت قانوني وارث و. نوی زیږیدلی ماشوم 'سوای' مادھوراو نومول شوی و (سوای معنی لري "یوه ربع"). دولس مرهټی مشران، چې د باربهای [۱] په نوم پیژندل کیږي او د نانا فډنویس په مشرۍ، د ماشوم د نوي پیشوا په توګه د نصبولو او د هغه په نوم د ریجنټونو په توګه د حکومت کولو لپاره هڅې وکړې.
رګوناتراو ، چې نه غوښتل د خپل واک مقام پریږدي، په بمبۍ کې له انګریزانو څخه مرسته وغوښته او د ۱۷۷۵ کال د مارچ په ۶مه یې د سورت تړون لاسلیک کړ. د تړون له مخې، رګوناتراو د سورت او بهاروچ ولسوالیو د عوایدو یوه برخه سره د سالسیټ او باسین (وایس) سیمې انګریزانو ته وسپارلې. په بدل کې، انګریزانو ژمنه وکړه چې رګوناتراو ته به ۲۵۰۰ سرتیري ورکړي.
په ورته وخت کې، مراټهانو هڅه وکړه چې د فرانسويانو سره پوځي اتحاد جوړ کړي. دوه فرانسويانو، سینټ-لوبین او ایم. مونټیني د فرانسې او پونا ریجنسۍ ترمنځ د منځګړو په توګه کار وکړ. که څه هم د اتحاد وړاندیزونه هیڅ نه وو، د بریتانیا شکونه د بریتانیا ضد نړیوالې جبهې په اړه د امریکا د خپلواکۍ د هممهاله جګړې په مینځ کې زیات شول.
د بریتانوي کلکتې شورا د سورت تړون وغانده او کرنل اپټن یې پونې ته واستاوه ترڅو هغه لغوه کړي او له ریجنسی سره نوی تړون وکړي. د پورندھر تړون (د ۱۷۷۶ کال د مارچ ۱) د سورت تړون لغوه کړ، راغونات راؤ ته تقاعد ورکړل شو او د هغه ملاتړ پای ته ورسېد، خو د سالسیټ او بهاروچ ولسوالیو عواید بریتانویانو سره وساتل شول. د بمبي حکومت دې نوي تړون رد کړ او راغونات راؤ ته یې پناه ورکړه. په ۱۷۷۷ کال کې، نانا فړنویس د کلکتې شورا سره خپل تړون مات کړ او فرانسویانو ته یې د لوېدیځ په ساحل کې یو بندر ورکړ. بریتانویانو په غچ کې د پونې په لور یو ځواک واستاوه.
د پورندر لومړنی پړاو او تړون (۱۷۷۴-۱۷۷۵)
[سمول]د ډګروال کیټینګ تر قوماندې لاندې برتانوي ځواکونه د ۱۷۷۵ کال د مارچ په ۱۵مه له سورت څخه د پونې په لور روان شول. خو د هریپانت فډکي لخوا په اداس کې ودرول شول او د ۱۷۷۵ کال د می په ۱۸مه په بشپړه توګه ماتې وخوړه [۲] د کیټینګ د ځواکونو په تلفاتو کې، چې د رګوناتراو سره مل وو، ۹۶ کسان ووژل شول. د اداس (ګجرات) په جګړه کې د مرهټیانو په تلفاتو کې ۱۵۰ کسان ووژل شول. [۳]
وارن هیسټینګز اټکل وکړ چې د پونې پر وړاندې مستقیم اقدامات به زیانمنونکي وي. له همدې امله، د بنګال عالي شورا د سورت تړون وغنده، ډګروال اپټن یې پونې ته واستاوه ترڅو دا لغوه کړي او د واکمنۍ سره یو نوی تړون وکړي. د اپټن او د پونې د وزیرانو ترمنځ د پورندر تړون په نوم یو تړون د ۱۷۷۶ کال د مارچ په لومړۍ نیټه لاسلیک شو.
د پورندر تړون (یا د پورندر تړون ) یوه عقیده وه چې د ۱۷۷۶ کال د مارچ په لومړۍ نیټه د مرهټه امپراتورۍ د پیشوا او د برتانوي ختیځ هند شرکت د بنګال د سترې شورا لخوا په کلکته کې لاسلیک شوه. د تړون د شرایطو پراساس، برتانویان وکولی شول چې سالسیټ خوندي کړي. تړون د هغه وخت د ګورنر جنرال وارن هیسټینګ ترمنځ لاسلیک شو چې ډګروال اپټن او د پیشوا نانا فډنویس یې واستاوه چې په کې برتانویانو سوای مادهو راو د نوي پیشوا په توګه ومنله او مرهټو په هند کې د فرانسويانو شتون رد.
د پورندھر تړون (۱ مارچ ۱۷۷۶) د سورت تړون لغوه کړ، رګوناتھ راو تقاعد شو او د هغه کار پریښودل شو، مګر د سالسیټ او بروچ ولسوالیو عواید د انګریزانو لخوا وساتل شول.
ماخذونه
[سمول]- ↑ Known as the Baarbhai or Barbhai Council Kulkarni, Sumitra (1995). The Satara Raj, 1818-1848: A Study in History, Administration, and Culture. New Delhi: Mittal Publications. p. 74. ISBN 978-81-7099-581-4.
- ↑ Rathod, N. G. (1994). The Great Maratha Mahadaji Scindia. New Delhi: Sarup & Sons. ISBN 978-81-85431-52-9.
- ↑ Naravane, M. S. (2006). Battles of the Honourable East India Company: Making of the Raj. APH Publishing. ISBN 978-81-313-0034-3.