خوله
| خوله | |
|---|---|
| بشپړ مالومات | |
| سیسټم | د هاضمې نظام، د تنفسي نظام برخه |
| دنده | ژاوله، خبرې، خوند، تنفس، د خوړو لومړنی هضم |
| پېژندونکي | |
| TA | A05.1.00.001 |
| FMA | 49184 |
| د اناتومي اصطلاحات | |
خوله انګليسي ژبه: Mouth د انسان او ډېرو ژوو د بدن هغه مهم غړی دی چې د هاضمې نظام لومړنۍ برخه جوړوي او د خوړو د اخیستلو، ژولو، خوند معلومولو، د خبرو کولو، د تنفس کولو او د غږ د تولید لپاره کارول کېږي. خوله د بدن د هغو غړو له ډلې ده چې هم فزیولوژیک او هم ټولنیز اهمیت لري، ځکه د انسان د اړیکو، خبرو، خوړو او ورځني ژوند ډېری فعالیتونه ورسره تړلي دي.
جوړښت
[سمول]د خولې جوړښت څو مهمې برخې لري چې هره یوه یې ځانګړې دنده ترسره کوي:
۱) شونډې شونډې د خولې مخکینی سرحد جوړوي. د خبرو، غږ تولید، د خوړو نیولو او د احساساتو په څرګندولو کې مهم رول لري.
۲) غاښونه غاښونه د خوړو د ژولو، پرې کولو او ميده کولو لپاره کارول کېږي. د انسان غاښونه په پرېکوونکو، نیشو، غاښچینو او غاښونو وېشل کېږي.
۳) ژبه ژبه د خولې یو عضلاتي غړی دی چې د خوند معلومولو، د خوړو د حرکت، د خبرو د غږونو د جوړولو او د خولې د پاکوالي لپاره کار کوي. د ژبې پر سطحه د خوند د حس وړې غدې (Taste buds) شتون لري.
۴) د خولې غار دا هغه داخلي تشه ده چې د خوړو د لومړني هضم لپاره کارول کېږي. په دې برخه کې لاړې (Saliva) تولیدېږي چې د خوړو نرمول او د نشایستو ماتول پیلوي.
۵) تالو تالو د خولې چت جوړوي او په سخت او نرم تالو وېشل کېږي. د خوړو د تېرېدو او د غږ د تولید په تنظیم کې رول لري.
۶) ستونی ستونی د خولې شاته برخه ده چې د هاضمې او تنفسي سیستم ګډه لاره ده.
دندې
[سمول]خوله د انسان په ژوند کې څو مهمې دندې ترسره کوي:
۱) د خوړو اخیستل او ژاوله خوله د هاضمې د نظام لومړنۍ دروازه ده. غاښونه خوړو ته شکل ورکوي او ژبه یې حرکتوي.
۲) د خوند معلومول ژبه د خوږ، تریخ، تروش، مالګین او امامي خوندونو د پېژندلو وړتیا لري.
۳) خبرې او غږ خوله د غږ د تولید لپاره مهمه ده. ژبه، شونډې او تالو د غږونو په جوړولو کې ګډ کار کوي.
۴) تنفس خوله د پوزې بدیل لاره ده او په ځانګړي ډول د سخت فعالیت، ناروغۍ یا د پوزې د بندېدو په حالت کې د تنفس لپاره کارول کېږي.
۵) د خولې لاړې لاړې د خوړو نرمول، د نشایستو ماتول، د خولې پاکول او د باکتریاوو مخنیوی کوي.
روغتیا
[سمول]د خولې روغتیا د ټول بدن په روغتیا مستقیم اغېز لري. د غاښونو خرابوالی، د ژبې ناروغۍ، د خولې وچوالی، د لاړو کمښت، د خولې بوی او د لثو ناروغۍ د بدن په نورو برخو هم اغېز کوي.
د خولې د روغتیا لپاره لاندې ټکي مهم دي: – د غاښونو منظم برش – د غاښونو تار کارول – د خوږو کم استعمال – د غاښونو منظم معاینه – د خولې پاک ساتل
په ټولنه کې اهمیت
[سمول]خوله د انسان د اړیکو، خبرو، احساساتو او ټولنیزو تعاملاتو یوه مهمه وسیله ده. د موسکا، خبرې، سلام، غږ او د احساساتو څرګندونه ټول د خولې له لارې ترسره کېږي.