خوشحال خان خټک او بازنامې
خوشحال خان خټک او بازنامې (خطي بڼه)
[سمول]د پښتو ژبې دغه منظوم اثر د ښکار په فن، د بازانو په روزنه او د هغوی په بېلابېلو ډولونو باندې بحث کوي.
ښکار په لرغونې زمانه او په تېره بیا په اسلامي دوره کې د مسلمانانو ترمنځ یو منلی دود او د ژوند د مهارتونو برخه ګڼل کېده. دغه دود د اسلام د پیغمبر حضرت محمد (ص) له زمانې څخه نیولې تر خواجه احمد ستوولي پورې رواج درلود. په هغه وخت کې به ښکاریانو د ښکار په پیل کې ځانګړې دعاګانې لوستلې؛ کله به یې چې د ښکار اراده وکړه (سبحان ربي العظیم) به یې ویل او کله به یې چې مرغۍ یا باز ښکار ته خوشې کوله، نو درې ځله به یې د (یا رزاق) ذکر کاوه. د همدې لرغونو دودونو په تعقیب، خوشحال خان خټک د ښکار فن ته په ځانګړې پاملرنې سره د بازنامې په نوم دا اثر ولیکه. له نېکه مرغه د دغه اثر دوه نسخې په ملي آرشیف کې شتون لري چې یوه یې په دري او بله یې په پښتو ژبه ده. د بازنامې دغه پښتو نسخه په پنځوسو پاڼو کې د فرنګي نیلي کاغذ پر مخ په ساده لاس لیکل شوې ده. د کاغذ اندازه یې ۱۷ په ۱۰ سانتي متره ده او د متن ساحه یې ۱۴ په ۸ سانتي متره کې راګیر شوې ده. د کتاب پوښ له زرغون ټوکر څخه جوړ شوی او قاعده یې په ګلانو تزیین شوې ده. که څه هم په دې نسخه کې د لیکلو دقیق کال نه لیدل کېږي، خو د لیکلو بڼه او د کاغذ ډول ښيي چې دا نسخه د ۱۳مې او ۱۴مې هجري پېړۍ په لومړیو کې د کاتب غلام احمد لخوا کښل شوې ده. د پاڼو په متن کې کاتب په املايي تېروتنو کې ډېر افراط کړی دی. د بېلګې په توګه د (مې) پر ځای یې یوازې (م) کارولی او (په هسې) یې په (پهسې) بڼه کښلی دی. په ځینو ځایونو کې یې د (ه) پر ځای (ي) او د (پ) پر ځای (ب) کارولی دی. د متن یوه بېلګه چې په غلطه بڼه کښل شوې (بیا یې کشنوه بلاس اواز بري مه کړه) ده، چې سمه بڼه یې (بیا یې کشنوه په لاس اواز پرې مه کړه) کېږي. د دغه منظوم اثر پیل په دې بیت شوی دی: خدایه ته په زړه کې اچوې دا مینې، چې په ښکار دې مبتلا کړم ته مې وینې. همدارنګه د کتاب پای په دې بیت شوی دی: چې ضرور نه وي دارو لره تر لرې، نور به ختم کړم په دا د باز خبرې. دغه نسخه اوسمهال د افغانستان په ملي آرشیف کې د ۳۷-۲۲ لست او ۴۴۲۳ سریال شمېرې لاندې د څېړونکو لپاره خوندي ده.
سرچینې
[سمول]د افغانستان ملي آرشیف، د خطي نسخو د ثبت دفتر. Morgenstierne, Georg (1927). An Etymological Vocabulary of Pashto. Oslo: Oslo University Press.