تفکر
تفکر (انګليسي ژبه: Thought) د شعور هغه پېچلې او منظمه پروسه ده چې انسان ته د حقایقو د درک، د ستونزو د حل او د نویو مفکورو د پنځولو وړتیا بښي. دا یوازې د ذهن یو ناڅاپي فعالیت نه دی، بلکې یوه ارادي هڅه ده چې پکې معلومات تحلیلېږي، د پېښو ترمنځ منطقي اړیکې لټول کېږي او په پایله کې یې یو نوی لیدلوری رامنځته کېږي. په فلسفه کې تفکر د انسان د وجود اصلي نښه ګڼل کېږي، لکه څنګه چې مشهور فیلسوف ډیکارټ ویلي وو چې زه فکر کوم، نو ځکه زه شته یم؛ دا جمله په ډاګه کوي چې د انسان هویت او ارزښت د هغه په فکري ځواک کې نغښتی دی. تفکر په حقیقت کې هغه رڼا ده چې د ناپوهۍ تیاره له منځه وړي او انسان ته دا ځواک ورکوي چې د نړۍ ظاهري بڼه ونه مني، بلکې د هغې په باطني حقیقتونو پسې وګرځي. په ارواپوهنه او علومو کې تفکر په بېلابېلو ډولونو وېشل شوی چې هر یو یې د ژوند په یوې ځانګړې برخه کې کارول کېږي. تنقیدي فکر انسان سره مرسته کوي چې معلومات په پټو سترګو ونه مني او د هغو په اړه پوښتنه وکړي، په داسې حال کې چې پنځګر یا خلاق فکر د نویو او بې ساري حللارو په موندلو کې رول لوبوي. په ټولنپوهنه کې د یوې ټولنې فکري کچه د هغې د تمدني پرمختګ معیار ګڼل کېږي، ځکه چې هر ډول مادي پرمختګ لومړی په ذهن کې د یوې مفکورې په بڼه رامنځته کېږي. کله چې انسان د خپلو تجربو او معلوماتو په اړه ژور فکر کوي، هغه په اصل کې خپل عقل او احساس یو له بل سره په همغږۍ کې راولي ترڅو د ژوند د لویو پوښتنو ځوابونه ومومي. د تفکر د پروسې پیاوړتیا د مطالعې، بحث او له نورو سره د فکري تبادلې له لارې ممکنه ده، چې دا چاره په ټولنه کې د زغم او منطق کلتور پیاوړی کوي. په بشري علوم کې دا منل شوې چې تفکر یوازې د فردي ګټې لپاره نه دی، بلکې د ټولنیز عدالت او اخلاقي ارزښتونو د ساتنې لپاره یو اړین عنصر دی. هغه ټولنې چې خپلو غړو ته د خپلواک فکر کولو فرصت ورکوي، په حقیقت کې د خپل راتلونکي لپاره یوه خوندي کلا جوړوي. په پای کې دا ویلای شو چې تفکر د انسان تر ټولو ستره وسله او د تمدنونو د جوړښت لومړنۍ خښته ده، چې پرته له هغې نه یوازې علمي پرمختګ ناشونی دی، بلکې د انسان مانا او کلتوري ژوند هم خپل مفهوم له لاسه ورکوي.
د تفکر ډولونه او د هغو بنسټیزې دندې
[سمول]تحلیلي تفکر د پېچلو موضوعاتو په برخو وېشل او د هغو ترمنځ د منطقي تړاو موندلو هڅه کوي. ستراتیژیک تفکر د راتلونکي لپاره د دقیقو پلانونو جوړول او د اهدافو د ترلاسه کولو لپاره د لارو چارو سنجول دي. منطقي تفکر د استدلال پر بنسټ د حقایقو پېژندنه او له احساساتي قضاوتونو څخه لیرې پاتې کېدل ګڼل کېږي. اخلاقي تفکر د انساني ارزښتونو په رڼا کې د سم او ناسم ترمنځ توپیر کول او په ټولنه کې د خیر او نېکۍ ترویج ته ځانګړی شوی دی ترڅو د انسان عمل له شعور سره یوځای شي.
سرچینې
[سمول]Stanford Encyclopedia of Philosophy - Thinking and Cognition Psychology Today: The Power of Critical Thinking Encyclopedia Britannica - Human Thought Process UNESCO: Ethics and the Future of Thinking