بنجورین

بنجوريان يا بنجوريان د اوسني افغانستان د غور په سيمه (هزاره جات) کې يوه ځايي اسلامي - هزاره کورنۍ وه. دوی د غور د سلطنت له راڅرګندېدو مخکې په دې ځمکه واکمني کوله. بنجوريان د افغانستان د مرکزي لوړو په زړه کې د غور په غرنيو سيمو کې اوسېدل او د دوی ټولنيز جوړښت د قومي نظام او ځايي مشرتابه پر بنسټ و. بنجوريان د اوسني افغانستان د غور سيمې په تاريخ کې يو له ځايي او لږ پېژندل شويو کورنيو څخه وو، چې شاوخوا نهمه پېړۍ څخه تر يوولسمې پېړۍ پورې يې حکومت کاوه.

دا کورنۍ د خپل لومړي واکمن، بنجور په نوم پیژندل کیږي. د تاریخي سرچینو له مخې، په شمول د منهاج السراج الجوزجاني لخوا د طبقات ناصري، بنجور د غوریانو د پلرونو څخه ګڼل کیږي، کوم چې په وروستیو پیړیو کې د غوریانو د سلطنت د عروج لپاره لاره هواره کړه.

اصلي

د بنجر یا بنجر کورنۍ د اوسني افغانستان په غور سیمه کې د لومړنیو سیمه ییزو مسلمانو سلطنتونو څخه وه. دې کورنۍ په دریمه هجري پیړۍ (شاوخوا نهمه پیړۍ ) کې د غور د غرنۍ سیمې په یوه برخه واکمني وکړه او د غوري کورنۍ د عروج لپاره یې لاره هواره کړه.

د ظهور پس منظر او شرایط

د غور سیمه د هجري کال تر لومړیو پیړیو پورې په سیاسي لحاظ د اسلامي خلافت مستقیم کنټرول لاندې نه وه. د دې سیمې اصلي اوسیدونکي اکثرا په غیر اسلامي مذهبونو باور درلود (په شمول د بودیزم او زرتشتیزم ). د عباسي خلافت د نفوذ پراختیا او د طاهریانو او صفاریانو د کمپاینونو سره چې خراسان او ختیځ ایران ته ورسیدل، اسلام هم غور ته ورسید.

د منهاج السراج الجوزجاني د تاریخي بیان له مخې چې په خپل کتاب طبقات النصیری کې یې لیکلی، یو له لومړنیو شخصیتونو څخه چې په غور کې یې اسلام قبول کړ او د سیمه ییز امیر په توګه یې واک ترلاسه کړ، امیر بنجور و. هغه د غور د سیمه ییزو مشرانو څخه راپورته شو او وکولای شول چې په فیروزکوه ولسوالۍ او شاوخوا سیمو کې نسبي تسلط رامینځته کړي. له هغه وخت راهیسې، د هغه نسب په تاریخ کې د " بنجوریانو " په توګه ثبت شوی دی.

د غور په تاریخ کې رول

بنجوریان نه یوازې په غور کې د لومړنیو مسلمانانو څخه وو، بلکې د سیمه ایز اسلامي نظام په جوړولو سره یې د لوی غوري دولت د راڅرګندېدو لپاره لاره هواره کړه. ځینې تاریخ پوهان، په شمول د سی ای بوسورت، د بنجوریانو کورنۍ د "غوریانو سیاسي او مذهبي شالید " ګڼي.

د خپل وخت د پراخو دولتونو برعکس، بنجوریان یو سیمه ییز او قبیلوي حکومت وو، خو د غور په ټولنه کې د دوی کلتوري او مذهبي نفوذ د پام وړ و. دا کورنۍ د څلورمې هجري پیړۍ پورې د خپل واک په اوج کې دوام وکړ، خو د غوري امیرانو لکه امیر قسام الدین او غیاث الدین غوري په راتګ سره، بنجوریان په واک کې منحل شول یا یې خپل مقام له لاسه ورکړ.

حکومت او ټولنیز جوړښت

د حکومت جوړښت

په دې کورنۍ کې سیاسي واک د بنجور کورنۍ د مشرانو په منځ کې میراثي و، خو بیا هم د قبیلوي مشرتابه او د سیمه ییزو مشرانو درناوي پر دودونو تکیه کوله.

• د واکمنانو لقبونه: په تاریخي سرچینو کې، د بنجوریانو مشران د "امیرانو" په نوم یاد شوي دي، لکه د بنجور بن رستم امیر، چې په ناصري طبقات کې د غور د لومړي مسلمان په توګه یاد شوی دی.
• د حکومت مرکز: د جوزجاني په وینا، بنجوریان د غور په مرکزي سیمو کې، په ځانګړې توګه د فیروزکوه (مرکزي غور) شاوخوا میشت وو.
• د خلافت سره اړیکه: د بنجوریانو ظاهرا نسبي خپلواکي درلوده، خو ځینې سرچینې د عباسي خلافت ته د درناوي یادونه کوي.
• سیمه ییزه اداره: د دوی حکومت د سیمو او غرنیو سیمو د دودیزې ادارې پر بنسټ ولاړ و، چې د قبیلوي همکارۍ او د سیمه ییزو مشرانو سره په مشوره تکیه یې کوله.

ټولنیز جوړښت

د بنجوریانو ټولنیز جوړښت، لکه د هغه وخت د ډیرو سیمه ایزو ټولنو په څیر، قبیلوي او د خپلوۍ اړیکو او قومي دودونو پر بنسټ ولاړ و.

• واکمنه طبقه: د امیر بنجور کورنۍ او د هغه خپلوان د ټولنیز هرم په سر کې وو او د سیاسي مشرتابه، قضاوت او له بهرنۍ نړۍ سره د اړیکو تنظیمولو مسؤلیت یې درلود.
• د غور خلک: د غور ډېری خلک په هغه وخت کې بزګران، څاروي ساتونکي او په ځینو سیمو کې کسبګر وو. د سیمې د غرنیو طبیعت له امله، ټولنه نسبتاً تړلې او په ځان بسیا وه.
• مذهبي نفوذ: د بنجوریانو له اسلام منلو وروسته، مبلغینو او مذهبي عالمانو په تدریجي ډول د غور په ټولنیز جوړښت کې رول ولوباوه او د امیرانو تر څنګ یې مذهبي رهبري هم وکړه.

عدالت او قضايي نظام

څرنګه چې بنجوریانو سیمه ییز حکومت درلود، نو قضاوتونه او د شخړو حل اکثرا د قبیلوي دودیزو دودونو پر بنسټ وو. د اسلام له منلو وروسته، اسلامي قانون په تدریجي ډول د ځینو سیمه ییزو قوانینو ځای ونیو.

سرچینې

• موسوي، سید عسکر . د افغانستان په معاصر تاریخ کې هزاره ګان. تهران: نای پبلشنګ هاوس، ۱۹۹۸.
• پولادي، حسن . هزاره. ژباړه: علي علي کرماني. قم: صمصام خپرونه، ۲۰۰۸.
• غبار، میر غلام محمد . افغانستان د تاریخ په لاره. کابل، ۱۹۶۷.
• فیض محمد، هزاره لیکوال . سراج التواریخ. نسخه او چاپ شوی نسخه، کابل.
• لوی اسلامي انسایکلوپیډیا - د "هزاره"، "غوریانو"، "افغانستان"، "سیمه ایزو قبیلو" لپاره لیکنې.
• انسایکلوپیډیا ایرانیکا – لیکنې: هزاره، غوریان، افغانستان.
• بوسورت، عیسوي غزنویان، په افغانستان او ختیځ ایران کې د دوی امپراتوري ۹۹۴-۱۰۴۰. د اډینبورګ پوهنتون مطبوعات، ۱۹۶۳.
• نویل-کریمي، کریسټین. مرغلره په خپل منځ کې: هرات او د خراسان نقشه. د اتریش د علومو اکاډمۍ، ۲۰۱۴.