بلاک چېن
 | |
| بنسټیز مفهوم | غیر متمرکز ډیټابیس (Decentralized Ledger) |
|---|---|
| باوري مراجع | IBM، کابل پوهنتون |
| څانګې | کریپټوګرافي، اقتصاد، کمپیوټر ساینس |
بلاک چېن (په انګلیسي: Blockchain) یو ډیجیټل او غیر متمرکز سیسټم دی چې معلومات پکې په داسې ډول ثبتېږي چې تغيیر ورکول، هک کول یا درغلي پکې نږدې ناممکن وي. د IBM Blockchain Center د تعریف له مخې، دا یو ګډ ډیټابیس دی چې ټولې معاملې پکې په شفاف ډول ثبتېږي او د شبکې د ټولو غړو لخوا د تایید وړ وي.
تخنیکي جوړښت او فعالیت
[سمول]بلاک چېن له دریو مهمو برخو جوړ دی:
- ډیټا: په بلاک کې ثبت شوي معلومات (لکه د پیسو لیږد).
- هش (Hash): د هر بلاک ځانګړی ډیجیټل کوډ یا ګوته (Fingerprint).
- د مخکني بلاک هش: هغه لینک چې نوی بلاک له پخواني سره نښلوي او یو ځنځیر (Chain) جوړوي.
د Nature: Scientific Reports په یوه مقاله کې راغلي چې د بلاک چېن امنیت په کریپټوګرافیکي الګوریتمونو ولاړ دی. په افغانستان کې، د کابل پوهنتون د کمپیوټر ساینس پوهنځي په ځینو څیړنیزو پروژو کې د دې ټکنالوژۍ کارول د روڼتیا او د فساد د مخنیوي لپاره د یوې اغیزمنې لارې په توګه مطالعه شوي دي.
د بلاک چېن غوښتنلیکونه
[سمول]- ډیجیټل اسعار (Cryptocurrencies): لکه بټ کوین (Bitcoin) چې لومړنی او مشهور غوښتنلیک یې دی.
- سمارټ قراردادونه (Smart Contracts): اتوماتیک قراردادونه چې پرته له منځګړي (لکه بانک یا وکیل) اجرا کېږي.
- د عرضې لړۍ (Supply Chain): د توکو د تولید څخه تر مصرف پورې د مسیر تعقیبول، چې په Forbes Blockchain کې یې په اړه مفصل راپورونه خپاره شوي.
ګټې او ننګونې
[سمول]بلاک چېن د امنیت، روڼتیا او د لګښتونو د کموالي په برخه کې انقلابي ګټې لري، خو د Science Magazine د څیړنو له مخې، د دې سیسټم د ساتلو لپاره د انرژۍ لوړ مصرف او د قانوني چوکاټ نشتوالی لا هم لویې ننګونې بلل کېږي.