بايومېتريک
بایومیټریک ټیکنالوژي د عصري ساینس او معلوماتي ټیکنالوژۍ یوه پرمختللې برخه ده چې د انسان د ځانګړو فزیکي، بیولوژیکي او چلنديزو ځانګړتیاوو په کارولو سره د هغوی د پېژندنې او هویت تایید چارې سمبالوي. دغه سیسټم پر داسې الګوریتمونو ولاړ دی چې د انسان د بدن بې ساري نښې لکه د ګوتو کرښې، د سترګو د قرنیې او رنګه پردې بڼه، د مخ جوړښت، د لاس د ورغوي رګونه او ان د غږ څپې په ډیجیټلي کوډونو بدلوي. د کلاسیکو امنیتي لارو چارو برعکس چې پر پټنومونو یا کارتونو تکیه لري، بایومیټریک د انسان وجود پخپله د پېژندنې وسیله ګرځوي چې له امله یې د هويت غلا، جعلکاري او غیرقانوني لاسرسی تر ټولو ټیټې کچې ته راښکته کېږي. په اوسني عصر کې دغه ټیکنالوژي په څو مهمو کټګوریو ویشل شوې ده چې په کې فزیولوژیکي بایومیټریک د بدن د غړو پر جوړښت تمرکز کوي او چلندیز بایومیټریک بیا د انسان د لیکلو، تګ او ټایپ کولو ځانګړي طرزونه څېړي. سربېره پر دې، په نړیواله کچه د پاسپورټونو ډیجیټلي کول، د ټاکنو په بهیر کې د رڼښت رامنځته کول، د بانکي حسابونو خوندیتوب او د جنايي پېښو په څېړلو کې د مجرمینو پېژندل د دغه علم له بنسټیزو ګټو څخه شمېرل کېږي. په همدې ترتیب، د مصنوعي ځیرکتیا او د ماشین زده کړې (Machine Learning) په برخه کې نويو پرمختګونو د بایومیټریک سیسټمونو دقت او سرعت په بې ساري ډول زیات کړی دی، تر دې چې اوسمهال سیسټمونه کولی شي د زرګونو انسانانو په منځ کې یو مشخص کس په څو ثانیو کې په نښه کړي. له بلې خوا، د دغو معلوماتو د خوندي کولو لپاره د بلاکچین په څېر د معلوماتي زېرمو کارول دا ډاډ ورکوي چې شخصي محرمیت به د هیکرانو له بریدونو خوندي پاتې شي. پایله دا چې بایومیټریک ټیکنالوژي نه یوازې د ډیجیټل نړۍ د امنیتي جوړښتونو بنسټ جوړوي، بلکې په راتلونکي کې به د انسان او ماشین ترمنځ د اړیکو په ټولو برخو کې د یوې حیاتي او نه بېلېدونکې برخې په توګه خپل ځای لا پیاوړی کړي.
سرچينې
[سمول]د پټې خزانې وېب سایټ: https://pattakhazana.com/[مړه لينکونه] د پښتو اکاډمۍ مجله: https://pashto.org.pk/ د کابل پوهنتون وږمه مجله: https://ku.edu.af/sites/default/files/2025-11/1402%20Wazhma%20Journal.pdf[مړه لينکونه] د امریکا د کانګرس کتابتون: https://www.loc.gov/collections/afghanistan-manuscripts/ د افغانستان د علومو اکاډمۍ رسمي وېبپاڼه: https://www.asa.gov.af/ د سپرين ګڼرشتوي څېړنیز ژورنال: https://sprinpub.com/smjppe د کتابتون ډیجیټل سرچینه: https://ketabton.com/books/DrEOSFXw6dA