ایګزیسټنشلیزم
د دغې مقالې بېطرفي تر بحث لاندې ده.
د دې لپاره چې دغه ليکنه د ويکيپېډيا له معيارونو سره سمه شي، بايد ټول لیدلوري په مساوي او ناپېیلې بڼه پکې بیان شي. لطفاً د سمون په برخه کې مرسته وکړئ.
ایګزیسټنشلیزم (Existence/وجودیت) یو فلسفي او ادبي مکتب دی چې په ۱۹مه او ۲۰مه پېړۍ کې په اروپا، په ځانګړې توګه په فرانسه کې ډېر مشهور شو. د دغه مکتب اصلي ټکی دا دی چې "وجود پر ماهیت لومړیتوب لري"، مانا دا چې انسان لومړی پیدا کېږي او بیا خپله مانا، ارزښتونه او هدف پخپله ټاکي.
فلسفي ریښې
[سمول]د دغه فکر بنسټ اېښودونکی سورن کیرکګارډ ګڼل کېږي، خو په عصري بڼه یې ژان پاول سارتر تر ټولو لوی استازی دی. سارتر په دې باور و چې انسان "محکوم دی چې ازاد وي"، ځکه چې هغه پرته له کوم مخکني پلان څخه نړۍ ته راغلی او اوس باید د خپلو انتخابونو مسؤلیت پخپله واخلي.
په ادبیاتو کې اغېزه
[سمول]ایګزیسټنشلیزم پر فرانسوي ادبیاتو ژوره اغېزه کړې ده. نامتو لیکوالان لکه البرټ کامو او سیمون ډي بووار په خپلو ناولونو کې د انساني ژوند د مانا لټون، تنهائۍ، او د هستۍ د بېمانایۍ (Absurdity) موضوعات انځور کړي دي. دا لیدلوری د سورریالیزم او رولیزم په څېر د نورو ادبي مکتبونو تر څنګ د انسان د روحي او فکري ازادۍ لپاره نوې لارې پرانیزي.
د مکتب ځانګړتیاوې
[سمول]- انفرادي ازادي: هر انسان د خپل برخلیک لیکوال دی.
- مسؤلیت: د هر انتخاب پایله د فرد پر غاړه ده.
- د مانا لټون: نړۍ په خپله مانا نه لري، مګر انسان ورته مانا ورکوي.
- اضطراب: د انتخاب د ازادۍ او مسؤلیت له امله رامنځته کېدونکی د ننه وېره.
سرچینې
[سمول]- د وجودیت فلسفه - سټینفورډ فلسفي پوهنغونډ
- ژان پاول سارتر اثار - ګالیمار خپرندویه ټولنه
- Sartre, Jean-Paul, L'existentialisme est un humanisme.
- Camus, Albert, Le Mythe de Sisyphe.