انساني عقل
انساني عقل (انګليسي ژبه: Human Intellect) هغه ځانګړی ځواک او وړتیا ده چې انسان ته د فکر کولو، استدلال، قضاوت او د مسایلو د حل کولو قدرت ورکوي. عقل د انسان د شعور هغه برخه ده چې هغه له نورو حیواناتو څخه جلا کوي او ورته اجازه ورکوي چې د خپل ژونداو لپاره پلان جوړ کړي او له خپلو تجربو څخه زده کړه وکړي. له علمي پلوه، عقل په مستقیم ډول زموږ د مغز له فعالیتونو سره تړلی دی، په ځانګړې توګه د مغز هغه برخه چې "پری فرنټل کورټیکس" نومېږي او د پرېکړې کولو مسؤلیت لري. که موږ عقل په ساده ژبه تشریح کړو، دا د انسان د وجود هغه "سترګې" دي چې په مرسته یې هغه د حق او باطل ترمنځ توپیر کوي او د خپل چاپیریال په اړه پوهاوی ترلاسه کوي. عقل یوازې د معلوماتو ذخیره کول نه دي، بلکې د هغو معلوماتو په سمه توګه کارول او د ژوند په چارو کې ترې ګټه اخیستل دي.
د عقل او فکر ترمنځ نږدې اړیکه شتون لري. عقل د یوې وسیلې په څېر دی چې انسان ته د تحلیل او تجزیې توان بښي. کله چې یو انسان له یوې ستونزې سره مخ کېږي، دا د هغه عقل دی چې بېلابېلې لارې لټوي او تر ټولو غوره انتخاب ورته په ګوته کوي. په فلسفه کې عقل ته خورا لوړ مقام ورکړل شوی دی؛ فیلسوفانو لکه ارسطو او ابن سینا باور درلود چې عقل د انسان د روح تر ټولو سپېڅلې برخه ده. په عصري ساپوهنه کې بیا عقل د هوښیارتیا یا "Intelligence" په چوکاټ کې مطالعه کېږي. عقل یوازې په یو حالت کې نه پاتې کېږي، بلکې د زده کړې، مطالعې او تجربې له لارې وده کوي. څومره چې یو انسان ډېر پوهه ترلاسه کوي او په خپلو کړنو کې له تدبیر څخه کار اخلي، هغومره یې عقل صیقل کېږي او د ژوند حقایق ورته روښانه کېږي.
زموږ په ورځني ژوند کې، عقل زموږ د اخلاقو او ټولنیز چلند لارښود هم دی. دا عقل دی چې موږ ته وايي چې کوم کار ګټور دی او کوم یو زیانمن. عقل موږ ته دا وړتیا راکوي چې د خپلو غریزو او احساساتو (لکه غوسه او وېره) کنټرول په لاس کې واخلو او په منطقي ډول پرېکړې وکړو. په ټیکنالوژي او ساینس کې ټول پرمختګونه د انساني عقل د خلاقیت پایله ده. که عقل نه وای، انسان به هیڅکله نشو کولای پېچلي ماشینونه جوړ کړي او یا د کایناتو په رازونو پوه شي. په پای کې باید ووایو چې عقل یو الهي نعمت دی چې د هغې په واسطه انسان د خپل ژوند مانا پیدا کوي او د یوې ښې او پرمختللې ټولنې په لور ګام اخلي. د عقل سمه کارونه د انسان د نېکمرغۍ اساس دی او د هغې له پامه غورځول انسان له تېروتنو او بدبختۍ سره مخ کوي.
د عقل او پوهې توپیر
[سمول]ډېری وخت خلک عقل او پوهه یو شی بولي، خو په حقیقت کې:
- پوهه: د معلوماتو او حقایقو ټولګه ده چې موږ یې زده کوو.
- عقل: د هغې پوهې د سم کارولو او درک کولو وړتیا ده.