اسمانڅوک

اسمانڅوک
د هوم انشورنس ودانۍ په شیکاګو کې (۱۸۸۵) – د نړۍ لومړی اسمانڅوک
اصلي نوم:	Skyscraper
ډول:	لوړه تجارتي او استوګنیزه ودانۍ
لومړی جوړښت:	۱۸۸۵، شیکاګو

اسمانڅوک، چې په پښتو کې ورته اسمان څک، اسمان څکۍ او کله ناکله لوړه ودانۍ هم ویل کېږي، هغه ودانۍ ده چې ډېر پوړونه لري او د استوګنې یا کار لپاره جوړه شوې وي. په نړیوال تعریف کې اسمانڅک هغه ودانۍ ده چې لږ تر لږه ۱۰۰ متره (۳۲۸ فوټه) لوړوالی ولري. نن سبا په نړۍ کې له ۷۰۰۰ څخه زیاتې ودانۍ له ۱۵۰ مترو څخه اوچتې دي، او تر ټولو لوړ یې د دوبۍ برج خلیفه دی چې ۸۲۸ متره لوړوالی لري.

تاریخچه

د اسمانڅکونو لومړی پړاو د ۱۸۸۴ او ۱۹۴۵ کلونو ترمنځ په امریکا کې پیل شو، په ځانګړي توګه په شیکاګو او نیویارک ښارونو کې. د دې پرمختګ اصلي لامل اقتصادي وده, د ځمکې کموالی, او نوې ټکنالوژي وه.

د نړۍ لومړی اسمانڅوک د هوم انشورنس بلډنگ و چې په ۱۸۸۵ کال کې په شیکاګو کې د ویلیم لبارون جیني لخوا جوړ شو. دا ودانۍ لس پوړه لرله، ۱۳۸ فوټه لوړه وه، او لومړی ځل یې د فولادو چوکاټ (steel frame) وکاراوه چې د عصري اسمانڅکونو بنسټ کېښود.

د ۱۹۲۰ کلونو کې د نیویارک اسمانڅکونو لکه Chrysler Building او وروسته Empire State Building (۱۹۳۱) نړیوال شهرت وموند. د لوی اقتصادي رکود له امله جوړونه ودرېده، خو تر دویمې نړیوالې جګړې وروسته بیا د شیشې او فولادو عصري ډیزاینونه رامنځته شول.

جوړښتي ټکنالوژي

اسمانڅکونه د دریو لویو اختراعاتو له امله ممکن شول:

۱. د فولادو د بسمر پروسه چې سپک او قوي چوکاټونه یې برابر کړل ۲. خوندي برېښنايي لفټ چې په ۱۸۵۳ کې د ایلیشا اوټیس لخوا وازمویل شو ۳. د اور ضد مواد او د پردې دېوال (curtain wall) سیستم

نن سبا اسمانڅکونه د مرکزي هستې (core)، د باد ضد سیسټمونو، او د زلزلې د جذبونکو په مرسته جوړېږي.

ډولونه

د لوړوالي له مخې اسمانڅکونه په دریو برخو وېشل کېږي:

- عادي اسمانڅک: له ۱۰۰ تر ۳۰۰ مترو - سوپرټال (supertall): له ۳۰۰ تر ۵۹۹ مترو - میګاټال (megatall): له ۶۰۰ مترو څخه پورته

تر ۲۰۲۵ کال پورې په نړۍ کې ۷۰ ښارونه سوپرټال ودانۍ لري، چې چین یې ۱۳۸ لري، او دوبۍ د ۳۳ ودانیو سره لومړی ځای لري.

د نړۍ تر ټولو لوړ اسمانڅکونه

۱. برج خلیفه – دوبۍ، ۸۲۸ متره (۲۰۲۰) ۲. مردیکا ۱۱۸ – کوالالمپور، ۶۷۸.۹ متره (۲۰۲۳) ۳. شانګهای ټاور – شانګهای، ۶۳۲ متره ۴. ابراج البیت – مکه، ۶۰۱ متره ۵. پینګ ان فاینانس سنټر – شینزین، ۵۹۹ متره

په افغانستان کې اسمانڅکونه

افغانستان د جګړو له امله لوی اسمانڅکونه نه لري، خو په وروستیو کلونو کې په کابل، هرات او مزارشریف کندهار کې څو لوړې ودانۍ جوړې شوې دي. د کابل ټاور، عزیزي پلازا او د کابل سیټي سنټر له ۱۵ تر ۲۰ پوړونو لري. د افغانستان لپاره اسمانڅکونه تر اوسه د سوداګرۍ او هوټلونو لپاره کارېږي، نه د نړیوالو ریکارډونو لپاره.

راتلونکی

راتلونکي اسمانڅکونه به شنه (green) او ځان بسیا وي. د جدې ټاور په سعودي عربستان کې پلان لري چې له ۱۰۰۰ مترو څخه واوړي. معماران اوس د لرګیو اسمانڅکونو (timber skyscrapers)، عمودي ځنګلونو او د لمریزې انرژۍ د پوښونو په اړه څېړنه کوي.

دا هم وګورئ

ودانۍ، معماري، برج خلیفه، شیکاګو، نیویارک