ستره لوبه

د ويکيپېډيا لخوا
ورټوپ کړه: گرځښت, پلټل
مرکزي آسیا په ۱۸۴۸ کال کی
Great Game cartoon from 1878.jpg

ستره لوبه (په انګریزي: The Great Game په روسي: Большая игра) د ۱۹ پېړی څخه د ۲۰ پېړی تر پیل پوری د روسیی د امپراطوری او بریطانوی امپراطوری په منځ کی په مرکزی آسیا کی یوه ستراتیژیکه شخړه وه. د لویې لوبې تاریخ د ۱۸۱۳ کال څخه پېل شو او په ۱۹۰۷ کال کی پای ته ورسېد. په دی کال کی د روسیی او بریطانیا امپراطوری یو مهم تروڼ لاسلیک کړ او په همدی سره دغه شخړه پای ته ورسېده. خو تر شوروی انقلاب وروسته دغه شخړه بیا پېل شوه.

تاریخ

په ۱۹ پیړی کی روسیی امپراطوری په پراخه کېدلو پېل وکړ او په دی وخت کی روسی پوځ ازبکستان ونیول او د افغانستان سرحد ته ورسېده. انګریزیانو د هند د له لاسه ورکولو څخه وډاریدل. انګریزیانو فکر وکړ چی روسی پوځ غواړی چی افغانستان ونیسی او د دی لپاره یی په ۱۸۳۸ کال کی پر افغانستان برید وکړ. انګریزیانو غوښتل چی په افغانستان کی نوی حکومت وټاکی. انګریزی پوځ په دی کال کی کابل ونیول او د افغاستان حکمران دوست محمد خان مجبور شو چی د کابل څخه ووزی. کابل تر ونیولو وروسته شاه شجاع چی انګریزی علاقمند وو د افغانستان امیر شو. مګر افغانانو د انګریری امپراطوری په خلاف قیام وکړل او انکریزی پوځ د افغانی مخالفینو لخوا ماته وخورله او په ۱۸۴۲ کال کی انکریزی پوځ مجبور شو چی د افغانستان څخه ووزی. په اوس وخت کی دغه جګړه د افغان او انګریز د لومړی جګړې په نوم یادېږی. په ۱۸۷۸ کال کی روسی د افغانستان سره دیپلوماتیکی (سیاست) اړیکی ټینګی کړی او څو تنه دیپلوماتان یی افغانستان ته ولیږل. انګریزیانو هم غوښتل چی د افغانستان سره سیاسی اړیکې ټینګی کړی خو د هغو هیأت د افغانستان څخه وایستل سول نو ځکه انګریزیانو پر افغانستان بیا برید وکړ او شیر علي خان چی د افغانستان امیر وو مجبور شو د کابل څخه مزار شريف ته ولاړ سی. شیر علي خان غوښتل چی د روسی پلازمېنه (Санкт-Петербург - Saint Petersburg) ته ولاړ سی او روسی ځواکونو په مرسته انګریزی پوځ ته ماته ورکړی خو هغه په دی ښار کی مړ شو. انګریزی پوځ په کابل کی نوی حکومت وټاکه او محمد یقوب خان چی د شیر علي خان زوی وو د افغانستان امیر شو. محمد یقوب خان په ۱۹۷۹ کال کی په جلال آباد کی د انګریریانو سره د سولې تروڼ لاسلیک کړ. د دی تروڼ په اساس انګریزی حکومت محمد یقوب خان ته هره کال ۶۰۰،۰۰۰ روپیې ته ورکوله. مګر په افغانستان کی لوی قیام پېل شو او په ۱۸۸۱ کال کی انګریزی ځواکونو مجبور شول چی د افغانستان څخه ووزي. په ۱۹۰۷ کال کی د بریطانیا امپراطوری او روسی امپراطوری یو مهم تروڼ لاسلیک کړ او د دی تروڼ په اساس د افغانستان د بریطانیا امپراطوری لاس ته ورغی. په ۱۹۱۷ کال کی د شوروی تر انقلاب وروسته شوروي حکومت د روسی امپراطوری او انګریزیانو تر منځ پخوانی تړن نقص کړ. په ۱۹۱۹ کال کی د افغان او انګریز دریم جګړه پېل شوه. په دی وخت کی امان الله خان په افغانستان کی خپلواکی اعلان کړه او په هند کی قیام هم پېل شو.

سرچینې