د کنړ ولايت
د ويکيپېډيا لخوا
|
|
| Kunar کُنَر |
|
 |
|
| پلازمېنه • کوارډيناټ |
اسد اباد • |
| د وګړو شمېر (~) • ګڼه ګونه |
~ • /km² |
| مساحت |
~ km² |
| وخت | UTC+4:30 |
| اهمه ژبه/ژبې | پښتو |
د کونړ ولایت، چې په انګرېزۍ کې ورته (kunar) او په پاړسو کې ورته (کنر) وایی، د افغانستان له ۳۴ ولایتونو څخه یو ولایت دی، چې ختیڅه برخه کې موقعیت لري. دا ولایت له ګاونډي پاکستان سره په پوله پروت دی. منڅۍ (مرکز) یې د اسد اباد ښارګوټې دی.
نيوليک |
[سمول] جغرافیوی جوړښت او قومی جوړښت
Pashtuns makes up the vast majority of the province and maintain a very strong tribal identity, some even going so far as
to identify the province, and the eastern edge of Afghanistan in general, as "Pashtunistan".
Kunar is a tiny and sparsely populated province that is heavily mountainous and forested, being embedded in the Hindu Kush mountain range. As Kunar is populated by mainly Pashtuns, it will be useful to know that local people pronounce the name as Kunar or کونر.
[سمول] امنیتي حالات
During both the Soviet occupation, and the more recent conflicts involving U.S., Afghan and NATO forces, Kunar has been a favoured spot of insurgent groups. Its impenetrable terrain, extensive cave networks and border with the semi-autonomous Pakistani Northwest Frontier Province provides several advantages for militant groups. The province is informally known as "Enemy Central" by American troops. Like many of the mountainous eastern provinces of Afghanistan, the groups involved in armed conflict vary greatly in strength and purpose. Native Taliban forces mingle with foreign Al-Qaeda fighters, while mujahadeen militias, such as Gulbuddin Hekmatyar's Hezbi Islami-Gulbuddin HIG, continue to operate as they did in the anarchic post-Soviet years. Another strong militia in the region is the Hezbi Islami faction of the late Mulavi Younas Khalis, who had his headquarters in neighbouring Nurestan Province.
Compounding the problems of the province is an extensive criminal trade in smuggled lumber and other natural resources. This criminal activity is often organized along tribal lines, and has led to intense deforestation in some areas.
[سمول] Hunt for Bin Laden
Osama bin Laden has often been rumoured to be in the province, or close by. In an intensive military operation in summer 2005, called Operation Red Wing, American forces undertook a massive hunt for bin Laden and other senior Al-Qaeda leaders. While attempting to rescue four stranded Navy Seals during the operation, 19 American Forces were killed when their CH-47 Chinook helicopter was shot down, representing the single biggest loss of American forces since their invasion of the country.
[سمول] ولسوالۍ
[[کنړ په مجموع کې ١٤ ولسوالياني لري چي په لاندي ډول دي]]
• د مروره ولسوالي • د وټه پور ولسوالي • د دره پيچ ولسوالي • د نرنگ ولسوالي • د سرکاڼي ولسوالي • د دآنگام ولسوالي • د برکنړ ولسوالي • د شيگل ولسوالي • د چپه دره ولسوالي • د نور گل ولسوالي • د څوکي ولسوالي • د خاص کنړ ولسوالي • د ناړي ولسوالي • د غازي آباد ولسوالي
د دي معلوماتو ليکونې عبدالغياث صافي
[سمول] Politics
Assadullah Wafa was the former governor of the province (replaced in Aug 2006).
Asadabad hosts both an American Provincial Reconstruction Team office and a UNAMA development office.
[سمول] د کونړ ولايت
کونړ دپخوانيو مورخانو په اثارو کي کنړ، کنير، کهويس(Khoes)، کونرkunar) ، کولو، کونړ، کونر او داسي نورو په نومونو راغلي دي.
کونړ (کونرkonar)په شکل له دوو کلمو څخه جوړ شوي دي چي نورستانيانو ورته کونړ وايه او په نورستاني لهجه يې معنا(دښوونه دره) يا زيتون دره ده.
په دي نوم کې هم درنورو نورستانى کلمو او نومونو په شان چي په نورو ژبو کې يي(له)،(په)(ړ) او ښتلي بدلون راغلي دي او په کونړ يى شهرت پيدا کړي دي.
تاريخى اسنادو ځيني نور شواهد داسي ښي چي ډير پخوا د کنړ دره له غرونو څخه نيولي ان دکنړ دسيند دغاړوپوري په ګنوځنګلونو پټه وه ، چي زياتره پوټي يي، ښونان اوغوړا څکي وو، د دي ډولونود موجوديت د ثبوت د پاره به دا کافي وي چي وويل شي کله چي سلطان محمود غزنوي د لومړي ځل لپاره د اسلامي فتوحاتو په لړ کي د کونړد دي دري په خوله کي د کابل له سيند څخه راپوري ووت دنور او قيرات په درويي حملي کولي نو يي د خپل لښکر سره دنجارانو، آهنګرانو، سنګ تراشانو اونور کسبګرانو ډلي هم را واخستلي ترڅو چي د ځنګل وني اوبوټي ووهي، تيږي ماتي کړي او د خپل لښکرد پرمختګ د پاره لاره جوړه کړي.
د يو بل مستند دليل له مخي چي ددغو دوو ډولونو عموميت ته مصداق ورکوي هغه دا دي: کله چه د کونړ د ناوي د ښکتنيو او هوارو برخو پخواني کورونه وکتل شي دهغوۍ دکوټو په چتونو کي د ډاګو (دستک) د پاسه د دړو پرځاي د ښونانو او غوړاڅکو لښتي اچول شي دي چي پورتني دواړه تاريخي او عيني شواهد په دي دلالت کوي چي په رښتيا سره په پخوانيو زمانوکې د کونړ دره په تيره بيا د کونړ د سيند د شمال شاوخوا په ځنګلونو پټه او زياتره وني يي همدغه ښونان او غوړاڅکي وو، او زما ديادو خبره ده چي زموږ دسيمي (نرنګ) دغرونو لمني ان تر سمي پور ي د ښونانو او څيړيو او نورو ونو پټي وي، نوځاي يي درلود چي نورستانيانو هغه د ښوونو په نامه ياده کړي ده.
همداراز (کو) د اوبو، څاه او رود په معنا دي لکه ،چي همدا اوس موږ په ورځنيو محاورو کې کوهې زيات استعماليږي، نو چي داسي ده دکونړ يعني د اوبو او رود دره اوکه تاريخي اسنادوته مراجعه وشي په عمومي صورت سره کونړدومره شهرت نه لري لکه چي په لرغونو اثارو کي دکونړ سيند (راساRasa ( يي لري.
نودا هم پوره ممکنه ده چي د کونړ دا معنا به واقعيت ولرلاي شي چي د سيند او اوبو دره يي وبولو، ځکه که اوبه يي نه درلودلاي اووچ خوړ واي نو ممکن بيايي دغسي معنا نه شوه ورکولاي. د پوهاند عبدالحى حبيبى د پنځوسو مقالو د پساندونو په يوه برخه کي داسي راغلي دي:
کونار يعني کونار چي جمله يي داسي په قوس کې ليکلي شوي ده (رود دره کاغان شرقي پکهلي ضلع هزاره) دلته مطلب د کو څخه دي چي په نوموړي اثرکۍ د اوبو او رود په معنا استعمال شوي دي.
د پورتنيو څيړنو او تحقيقونو څخه دا جوتيږي چي د کونړ لفظ دليکني سره بايد تر(ک) ورسته (و) وليکل شي نه دا چي دکونړ لفظ دليکني څخه(و) واښستل شي.
ځيني وخت ليدل کيږي د کونړ د جمع شکل د کونړونه(کنړونه) ليکل کيږي په دي شکل د کونړ ليکل که مفرد وي کنړ او که جمع وي کنړونو دواړه شکله بيخي غلط دي. دا چي ولي داسي ليکل کيږي زما په نظرڅه رنګه چي په کونړکې په رسمي دفترونو کې ټول مراسلات او مکتوبونو په دري ؤ يعني په خپله د کونړ دفتري ژبه دري وه نو دا ده چي د کنړ د کلمي پرځاي د سهولت له مخي يي په کنر انتقال کړي بيا دغه کنر کنرها شوي او وروسته تري د جمعي حالت په پښتو کنړونه جوړ شوي دي. پرته له دي بله کومه تاريخي ريښه نه شي لرلاي.
دا چي په مخکنۍ برخه کې وليکل شو چي کنړ ته کنر هم وايي د کونړ د نوم دا شکل هم د يوي خواته د حدودالعالم د اشاري له مخي چي کنر يي ورته ويلي دي او د بلي خوانه دخاص کونړ ختيزي خواته يوکلي د تنر په نوم شته دي که دهغه کلي د نوم سره د مقايسي له مخي وويل شي نو ممکن هغه (ته نر) وي اوکه درون ته.
دا معلومات (((پوهاند رازقي نړيوال)))د کتاب څخه http://www.kunar.blogfa.com
[سمول] زمكنې جوړښت
[سمول] نفوس
[سمول] فرهنګي، علمي او اجتماعي حالت
[سمول] تاريخي ځايونه
[سمول] د اوبو سرچينې
[سمول] مهم لاسته راوړنې
[سمول] اړيكتيايي سېسټم
[سمول] ځنګلونه
[سمول] جګړې وراړولي زيانونه
[سمول] اخځليك
-
- انګرېزی ویکیپېډیا
- د افغانستان د ولايتونو جغرافيه، ژباړه: اورنګزېب ارشاد، كال۱۳۷۹ه ل، خپرندويه ټولنه: د اريك د ګرځنده كتابتونونو اداره
- د افغانستان تاريخي زمكپېژندنه، ليكوال: مير غلام محمد غبار، كال ۱۳۷۷هجري لمريز، د مېوند نشراتي مركز، صبا كتابتون-پېښور ښار
 |
د افغانستان ولايتونه |
 |
|
|---|---|---|---|
| بادغیس • بامیان • بدخشان • بغلان • بلخ • پروان • پکتیا • پکتیکا • پنجشېر • تخار • جوزجان • خوست • دايکندي • روزګان • زابل • سرپل • سمنګان • غزني • غور فاریاب • فَراه • کندهار • کابل • کاپیسا • کندوز • کڼر • لغمان • لوګر • ننګرهار • نورستان • نیمروز • وردګ • هرات • هلمند | |||
