حفيظ الله امين

بشپړ نوم	حفيظ الله امين
د زېږېدو نېټه	١ د اګست، ١٩٢٩
د زېږېدنې ځای	پغمان
د مړينې نېټه	۲۷ د دېسمبر، ١٩٧٩
د مړينې ځای	د تاجبېګ ماڼۍ
د کار موده	سېپتمبر ١٩٧٩ – ډېسمبر ١٩٧٩
مخکينی ولسمشر	نور محمد ترکی
وروستنی ولسمشر	ببرک کارمل
سياسي اړخ	د خلق د موکراتيک ګوند دوهم مشر
نورې دندې	د افغانستان لومړی وزير

حفيظ الله امين (١ د اګست ، کال ١٩٢٩ - ٢٧ ډېسمبر ، ۱۹۷۹) (په انګرېزي: Hafizullah Amin) د کابل ولايت په پغمان ولسوالۍ کې د قاضي خېلو په کلي کې زېږېدلی . نوموړی د نور محمد تره کی څخه وروسته د افغانستان په کچه دريم ولسمشر او د مارکسيسټ ، لننيست ګروهې د خلق دموکراتيک کمونستي ګوندي جمهوريت دوهم مشر پاتې شوی.

داسې ويل کېږي چې حفيظ الله امين د امريکا پلوی و او د مړينې څخه ورورسته بيا روسانو او دده نورو مخالفو ډلو غړو دی د سي آی اې (CIA) د جاسوس په تور هم ياد کړی. اړینه ده وویل شي ، چې له امریکا او له سي آی اې سره د حفیظ الله امین د پټو اړېکو په اړه کوم اسناد شتون نه لري او داسې احساسیږي ، چې دا خبره د ده د سیاسي بډوالي ، په تېره بیا په لومړي سر کې د ستمي او بيا پرچمي کړيو غړيببرک کارمل لپاره یوه داسې پلمه وه ، چې شورویان د ده له منځه وړلو ته نور هم راولمسوي . د حفيظ الله امين د حکومت په ١٠٤ ورځينۍ مودې کې، پرته د يوې ناکامې پوځي بغاوت او بلوا څخه بل کوم داسې سرغړونه او د ده په وړاندې ولاړېدنه نه ده ترسترګو شوې. په ٢٧ ډېسمبر، ١٩٧٩ زېږدي کال کې حفيظ الله امين د روسي پوځونو له خوا په خوړو کې د زهرو ورکولو په لړ کې د افغانستان د ولسمشرۍ ماڼۍ ارګ کې ووژل شو او پر ځای يې ببرک کارمل د افغانستان د ولسمشر په توګه په وګومارل شو .

مخينه او زده کړې

حفيظ الله امين د پغمان د قاضي خېلو په کلي کې زېږېدلی او د يوه دولتي مامور زوی و. امين د کابل پوهنتون څخه د شمېرپوهنې او پنځپوهنې په څانګو کې بری ليک ترلاسه کړی و ، او بيا وروسته په يوې لېسې کې د ښوونکي په توګه ېې دنده درلوده. په ١٩٥٧زېږيز کال کې چې کله ده يو تعليمي بورس وګاټه نو بيا امريکا ته ولاړ. هلته په کولمبيا پوهنتون کې د ښوونکي په توګه د روزنپوهنې په نورو زده کړو بوخت و او د زده کړو د بشپړېدو څخه وروسته هېواد ته راستون شو او هلته يې د ښوونکيو د روزلو په اداره کې په ښوونه لاس پورې کړ. په ١٩٦٢ زېږيز کال کې بيا د دوکتورا په نيت يو ځل بيا امريکا ته ولاړ، دا ځل دی د هېواد څخه د باندې د افغانستان د زده کوونکو په ټولنه کې د لومړی ځل لپاره په سياست کې راننوت. د زده کړې په وختونو کې چې کله نوموړی د لنډمهال لپاره د کولمبيا پوهنتون په انګړ کې د زده کوونکيو نړۍ کې اوسېده، دا هماغه مهال وو چې حفيظ الله امين د مارکسيزم سره لېوالتیا ومونده، که څه هم چې د شپېتو لسيزه د ګډوډۍ لسيزه وه چې هر څوک د سياست په ډګر کې نه پرېښودل کېدل، خو د کولمبيا پوهنتون له پلوه کوم داسې خنډ نه وو.

په ١٩٦٥ کال کې حفيظ الله امين پرته د دوکتورا د اخيستلو بېرته خپل هېواد ته راستون شو او د انجونو په يوه لېسه کې يې د ښوونکي په توګه دنده ترسره کوله. هغه ډېر ژر د افغانستان د خلق ډيموکراټيک ګوند غړی شو، او د همدغه ګوند يو ډېر وتلی لوړ پوړی مارکسيست خلقی شو.

ولسمشر سردار محمد داود لا د تر اوسه پورې کلابند وه او څرنګه چې حفيظ الله امين او دده ځينې نور ملګري د زندان نه خوشې شول نو نوموړي د کودتا قومنده په لاس کې واخيستله.

د سردار محمد داود خان د مړينې نه وروسته نو بيا د خلق ډيموکراټيک ګوند د افغانستان واکمن ګوند شو او په همدې توګه نور محمد ترکی چې په هغه وخت کې د ګوند مشر وه، ولسمشر وټاکل شو او حفيظ الله امين او ببرک کارمل د ولسمشر د لومړي وزير مرستيالان شول. په همدغه وختونو کې په هېواد کې د مارکسيستي او لېنېني اصلاحاتو د پلی کولو په غبرګون کې ډېر خلک ددوی مخې ته ودرېدل او د خلکو لخوا ګڼ شمېر بلواګانې وشوې.

د ١٩٧٩ کال په فبروري مياشت کې د متحده آيالاتو سفير آډولف ډبس په کابل کې ووژل شو او په همدې توګه د خلق ګوند په پرچم ګوند باندې برلاسي موندلې وه. کارمل چې د پرچم ګوند غړی وه نو د افغانستان نه دباندې اروپا ته ولېږل شو. د ١٩٧٩ کال د مارچ د مياشتې تر پای پورې حفيظ الله امين ښکاره کنټرول يې تر لاسه کړی وه چې بيا د ترکي لخوا د لومړي وزير دنده ورکړل شوه خو ترکی لا تر اوسه پورې خپله دنده درلوده.

په هېواد کې ګډوډۍ همداسې روانې وې او همدغه نوي رژيم د روسيې مرستو ته اړ وه. دا د ترکي او د ليونېد برېژنف تر مېنځ د ليده کاته وه چې د حفيظ الله امين د ګوښه کېدو پرېکړه وشوه.

د ترکي وژنه

حفيظ الله امين

وروسته له دې چې نور محمد ترکی بېرته کابل ته راستون شو نو د حفيظ الله امين نه يې وغوښتل چې د هغه سره وګوري. د حفيظ الله امين شرط دا وه چې که چېرته د روسيې سفير الېکساندر پوزانوف د ده د ژوند ضمانت وکړي نو دی به د ترکي سره به وګوري. دا ضمانت هغه ته ورکړ شوی وه خو د ايماندارۍ له مخې نه وه ورکړ شوی.

امين پدې پوهېده چې که د ترکي مقصدونه هر څه وي خو د هغه Amin knew however what Taraki's intentions were and the demand for his safety being guaranteed by the Soviet Ambassador, probably a shrewd ploy on the part of Amin to mislead Taraki.

کله چې حفيظ الله امين د خلکو ماڼۍ ته راغی نو په دغه وخت کې ډزې وشوې. امين جوړ روغ د دې ځای نه په تېښته بريالی شو، بيا لږه شېبه وروسته حفيظ الله امين د خپلو پلويانو سره ماڼۍ ته راستون شو او د ماڼۍ يو ساتندوی ته يې امر وکړ چې ترکی بندي کړي.

په ۱۴ د سېپټمبر, ١٩٧٩ کال کې امين د حکومت واک په خپل لاس کې ونيوه. يو څو ورځې وروسته د حفيظ الله امين حکومت داسې اعلان وکړ چې ترکی د يوې "ناجوتې ناروغۍ" له امله مړ شو.

د افغانستان د جمهوريت ولسمشر ( سېپتمبر ١٩٧٩ – ډېسمبر ١٩٧٩)

د حفيظ الله امين د ولسمشرۍ په وخت کې د افغانستان د خلق د ډيموکراټيک ګوند بېرغ.

His rule was notable for its brutality. The Soviets admitted that perhaps 500 PDPA members had forfeited their lives. Amin now assumed leadership and carried out his own purges of the PDPA. Attempting to pacify the population, he released a list of some 18,000 people who had been executed and blamed the executions on Taraki. The official Afghan figures are much higher-15,000 to 45,000.

Aditional to that, Amin was not a popular person. He was rapidly accumulating as enemies a large group of very angry relatives of victims, and PDPA members must have lived in fear of their lives.

During this period, many Afghans fled to Pakistan and Iran and began organizing a resistance movement to the "atheistic" and "infidel" communist regime backed by the Soviets. Although the groups organizing in the Pakistani city of Peshawar would later, after the Soviet invasion, be described by the western press as "freedom fighters".

In mid-November 1979 Amin launched a large military operation against the resistance at Sayd Karam in Paktia Province. The offensive was successful, eliminating as many as 1,000 or more resistance fighters, relatives, and supporters, driving most of the remainder into Pakistan, and obliterating sympathetic villages.

Amin also began unfinished attempts to moderate what many Afghans viewed as an Anti-Islam regime. Promising more religious freedom, repairing mosques, presenting copies of the Koran to religious groups, invoking the name of Allah in his speeches, and declaring that the Saur Revolution was "totally based on the principles of Islam." Yet many Afghans held Amin responsible for the regime's harshest measures and the Soviets, worried about their huge investment in Afghanistan might be jeopardized, increased the number of advisers in Afghanistan.

Amin worked to broaden his base of support and purged the PDPA of his perceived enemies. His regime was still under pressure from the insurgency in the country and he tried to gain Pakistani or American support and refused to take Soviet advice.

Because of or in spite of this, Amin attempted to solidify his hold on the country militarily. This display of independent nationalism was not tolerated by Moscow, and on December 19٧٩, the Soviets began their invasion of Afghanistan.

د روسانو يرغل

The HQ of the Soviet 40th Army in Kabul, Afghanistan in 1987. Before the invasion it was the Presidential Palace where Amin was killed. Photo by Mikhail Evstafiev

Islamic guerrillas in the mountainous countryside harassed the Afghan army to the point where the government of President Hafizullah Amin turned to the Soviet Union for increasingly large amounts of aid.

The Soviet Union decided to increase its military aid to Afghanistan in order to maintain the Communist government, but was dissatisfied with Amin as the Afghan leader capable of accomplishing this goal. Soviet leaders, based on the information from KGB, thought that Amin destabilized the situation in Afghanistan.

The last arguments to overthrow Amin were obtained by the KGB from its agents in Kabul, that two of Amin's guards killed the former president Nur Muhammad Taraki and that Amin was supposedly a CIA agent. There were, however, some sceptics among the Soviet military advisors of Afghan army, principaly General Vasily Zaplatin, a political advisor at that time, who claimed that four of the young Taraki's ministers were responsible for the destabilization.

Amin feared the Soviet troops would be used to depose him. Fearing for his survival and uncertain of whom he could trust, he started putting his relatives into positions of power. Amin put one of his nephews in charge of the secret police, but that nephew was assassinated. Amin moved his headquarters out of Kabul in concern for his own safety.

د روسانو له خوا د حفيظ الله امين وژل کېدل

حفيظ الله امين د خپلو هم ګونديانو سره

د دسمبر میاشتې په ۲۲ مه، روسۍ سلاکارانو افغان وسله والو ځواکونو ته مشوره ورکړه ترڅو د تانکونو او نورو مهمو تجهیزاتو څخه د ساتنې لپاره لاس په کار شي. په همدې حال کې، له کابل څخه د باندې سیمو ته مخابراتي اړیکې د شلیدو په حال کې وې او په دې توګه د پلازمینې مخابراتي اړیکې د هیواد له نورو سیمو سره پرې شوې. ددې حالت په لیدو، امین د ولسمشری دفتر د تاج بیګ ماڼۍ ته ولیږدوه او په دې فکر کې وو چې دا ځای به د نیواک په وخت کې په اسانی سره وساتل شي. پنځه ورځې وروسته د دسمبر په ۲۷ مه، د شوروي اتحاد د استخباراتي ادارې (KGB)د ځانګړو ځواکونو د (Alpha Group)چې د افغاني سرتیرو جامې یې اغوستې وې، په کابل کې د ولسمشرۍ په مانۍ باندې برید وکړ او د لږ تلفاتو په زغمولو سره یې ولسمشر حفیظ الله امین او د هغه ۲۰۰ ساتونکي ووژل. ددې ترڅنګ د شوروي ځانګړو ځواکونو (Spetsnaz) د کابل د تیلي کمونیکیشن یا مخابراتو مرکز په چاودنه کې له منځه یووړ او په دې توګه د افغانستان وسله وال ځواکونه فلج شول او تر هغه جوخت د ماښام په ۷:۰۰ بجو کې یې د کورنیو چارو وزارت هم ونیوه. په ترمز کې د شوروي پوځي قومانداني د امین تر نیول کیدو پورې انتظار ونه ایست او سمدلاسه یې د کابل رادیو له لارې د ببرک کارمل یو غږیز پیام چې له وړاندې ثبت شوی وو او په هغه کې ویل شوي وو چې افغانستان نور د امین له واکمنۍ څخه خلاص شوی دی، خپور کړ. د شوروي د کمونست ګوند سیاسي بیرو وویل چې هغو دا کار یوازې ددې لپاره ترسره کړ ترڅو د افغانستان او شوروي ترمنځ د ۱۹۷۸ کال هغې معاهدې ته چې د ولسمشر ترکي لخوا د دوستۍ د معاهدې، همکارۍ او ښه ګاوندیتوب په موخه لاسلیک شوی وو، خپله وفادارۍ په ډاګه کړی. د شورویانو له قوله د حفیظ الله امین وژل کیدل د افغانستان د انقلابي شورا پریکړه وه چې وروسته یې ببرک کارمل چې له دې وړاندې په مسکو کې د جلاوطنۍ ژوند تیراوو، د ولسمشر په توګه انتخاب کړ.

د سي آی اې CIA د جاسوسۍ تور

د لومړي ځل لپاره د روسيې حکومت او رسنيو په حفيظ الله امين د سي آی اې د جاسوس تور ولګاوه، دا يو داسې تور و چې په امريکا او په نوره نړۍ کې ېې شک سره ورته کتل . ددغې ادعا په وړاندې يو بل قوي دليل دا و چې حفيظ الله امين تل په خپلو رسمي غونډو کې او نورو ځايونو کې د روسيې د سوسياليستي هېواد سره دوستانه اړيکې څرګندولې . او بيا وروسته د هغه د مړينې څخه او د هغه د دوه ځامنو د مړينې څخه، د حفيظ الله امين د ښځې له قوله داسې ويل کېدل چې هغې غوښتل خپل د بچيانو سره د روسيې پخواني هېواد ته ولاړه شي، ځکه چې د هغې خاوند تر پايه پوې د روسيې اتحاد ته وفاداره و .

She did eventually go to the Soviet Union to live. However Zaplatin failed to emphasize this enough [1]. However, enough circumstantial evidence supporting the charge exists so that it perhaps should not be dismissed entirely out of hand.

Preceded by: نور محمد تره کی	د افغانستان لومړی وزير March 1979 – December 1979	Succeeded by: ببرک کارمل
Preceded by: None - Position Created	د اګسا مشر اپرېل 1978 – September 1979	Succeeded by: اسد الله امين (د کام د ريس په توګه)
Preceded by: محمد اسلم وطنجار	د دفاع وزير جولای 1979 – ډېسمبر 1979	Succeeded by: جنرال محمد رفيع
Preceded by: نور محمد ترکی	د افغانستان ولسمشر سېپتمبر 1979 – ډېسمبر 1979	Succeeded by: ببرک کارمل
Preceded by: نور محمد تره کی	General Secretary of the People's Democratic Party of Afghanistan سېپتمبر 1979 – ډېسمبر 1979	Succeeded by: ببرک کارمل
Preceded by: نور محمد تره کی	د انقلابي شورا ريس سېپتمبر 1979 – ډېسمبر 1979	Succeeded by: ببرک کارمل

باندنۍ تړنې

• Soviet Documentation gathered before the Soviet Invasion

نورې لوستنې

• Red Flag Over Afghanistan: The Communist Coup, the Soviet Invasion, and the Consequences - Thomas T. Hammond - ISBN 0-86531-444-6