ببرک کارمل

د ويکيپېډيا لخوا
ورټوپ کړه: گرځښت, پلټل

کينډۍ:د هېوادمشر مالوماتبکس

ببرک کارمل(په انګرېزۍ کې: Babrak Karmal) ( د ۱۳۱۶ لمريز کال د مرغومي ۱۶ ، کابل ، کمري - د ۱۳۷۵ د ليندۍ ۱۳ مسکو) (د ۱۹۲۹ د جنوري ۶ د کابل ولايت د کمريو کلی- د ۱۹۹۶ د ډيسمبر ۳ مسکو) د افغانستان ولسمشر وو. ځينو سرچينو دده د زېږېدو کال ۱۳۰۸ لمريز کښلی دی .

مخينه

ببرک کارمل د کابل ختيځ لور ته د کمريو په کلي کې زېږېدلی دی . که څه هم دی له يوې شتمنې تاجکې کورنۍ څخه وو ، خو په اصل کې په خټهّ کشميری وو . د ببرک کارمل پلار محمد حسين خان نومېد ، چې په تېرو رژيمونو کې يو پوځي جنرال تېر شوی وو . د نيکه نوم يې هم محمد هاشم وو ، چې له کشمير څخه افغانستان ته راکوچېدلی او مېشت شوی وو . ځینې خلک په دې باور دي چې دی د پښتنو له کاکړو قبيلې څخه دی ، په داسې حال کې چې دا څرګندونه له رښتیا لرې ده . دده مور دده په ماشومتوب کې مړه شوه . نوموړی پر ۱۹۵۱ ز کال د نجات ښؤنځي نه تر فراغېدو وروسته د کابل پوهنتون د حقوقو او سياسي پوهنو په پوهنځي کې شامل شو٠ يو کال وروسته د عبدالرحمن محمودي په ننګه ، چې د پنځوسمو کلونو پيژندل شوې انقلاب غوښتونکې څېره وه، د لاريون د جوړولو له امله جيل ته واستول شو٠ د بند په موده کې يې د يو بل سياسي بندي ، مير اکبر خيبر سره وپيژندل چې وروسته بيا د يوه دريم بندي، مير محمد صديق فرهنګ د وزير محمدامين فرهنګ پلار له خوا له کمونيست پلوه کيڼې ايډيالوژۍ سره بلد کړای شو٠ له هماغه راهيسې کارمل خپل ټول اړيکي له محمودي سره چې چين پلوه کيڼ اندی وو، وشلولې٠ پر ۱۹۵۵ ز کال له جيله تر خوشې کېدو وروسته يې خپلې زده کړې په کابل پوهنتون کې له سره پيل کړې او په پای کې يې بيا د پلان وزارت په مربوطاتو کې په دولتي دنده پيل وکړ، په داسې حال کې چې خپل اړيکي يې له هغو اشخاصو سره چې د کمونيزم ايډيالوجۍ په اړه يې خورا مالومات لرل ، نور هم ټينګ کړل . ( د بيلګي په توګه ميرمحمدصديق فرهنګ او د پوهنتون استاذ علي محمد زهما سره)٠ پر ۶۰ ز کلونو به کارمل فرهنګ ته د استاد خطاب کاوه . د همدغه فرهنګ له برکته کارمل وکولای شول چې شاهي دربار ته د ورتلو لاره پرانيزي . پورتنيو اشخاصو د کارمل د نظرياتو په جوړولو او پخولو کې مهم رول ولوباوه ٠

سياسي ژوند

د ۱۳۴۳ لمريز لېږديز کال د مرغومي پر ۱۱ (د ۱۹۶۵ زېږدي کال د جنوري پر لومړۍ نېټه) د نور محمد ترکي په کور کې د سياسي همفکرانو یوه غونډه وشوه او په دغه غونډهّ کې د افغانستان د خلق دموکراتيک ګوند بنسټ کېښودل شو . که څه هم د ګوند مشر او بنسټ اېښودونکی نور محمد تره کی ګڼل کېده ، خو ببرک کارمل هم ددې ډېر لېوال وو ، چې په ګوند کې بايد د سر سړی وي ، نه بل څوک . پېښود دا زباد کړه چې ببرک کارمل په ګوند کې يوازې د مشر ځای منلی شي او بس . هغه وو چې دده د ځانغوښتنې او ماجراجويي ځانګړنې لامله پر ۱۹۶۷ ز کال ګوند په دوو ډلو ووېشل شو ، چې د «خلق» او «پرچم» په نامه یادې شوې . کارمل د پرچم ډلې مشري پر خپله غاړه واخيسته . داسې ويل کيږي چې کارمل له دې سره مخالفت درلود چې ګوند بېرته سره يو او متحد شی . خو دده له مخالفت سره سره د افغانستان د خلق دموکراتيک ګوند د ۱۳۵۶ ل ل کال د غبرګولي په مياشت کې (۱۹۷۷ ز کال) بېرته يو موټی او متحد شو . هغه مهال چې کارمل د ګوند د یووالي مخالف وو ، داسې په پام کې وه چې مير اکبر خيبر ، چې يو پښتون وو ، د پرچم ډلې مشري پر غاړه واخلي ، ددې لپاره چې د ګوند د یووالی او يو موټي توب لپاره زمينه برابره شي . خو پر راتلونکې لڼد مهال مير اکبر خيبر د کارمل د توتیو او دسيسو پر بنسټ ترور او ووژل شو ، او کارمل مشرتابه ته په لاره کې دغه لوی خڼد له منځه يووړ . د ۱۳۵۷ لمريز کال د غويي پر اومه (۱۹۷۸ ز کال د اپرېل پر ۲۷) په کابل کې د افغانستان د خلق دموکراتيک ګوند له خوا دولتي کودتاه وشوه او دغه کودتاه د ګوند د مشرانو له خوا د ثور يا غويي انقلاب په نامه ونومول شوه . د دغې کودتاه په پايله کې د افغانستان د خلق دموکراتيک ګوند واک وځواک ته ورسېد . ببرک کارمل په نوي انقلابي حکومت کې د سروزير (صدراغظم) مرستيال په توګه وټاکل شو . خو ده پر دغه څوکۍ قناعت ونه کړ او په ښکاره به یې کارشکني کوله . د همدغه کال په بهير کې څو مياشتې وروسته د خلقيانو او پرچميانو ترمنځ اختلافونه زيات شول او په دغو اختلافونو کې بيا هم کارمل لوی رول لوباوه . ببرک کارمل او دده يو شمېر نور ګوندي جګپوړي چارواکي د حکومت پرضد د دسيسې په تور له خپلو څوکيو ګوښه او بهر هېوادو ته د سفيرانو په توګه واستول شول ، چې ببرک کارمل پکې په چکوسلواکيا کې د سفیر په توګه وګومارل شو . کارمل او دده یو شمېر سياسي ملګري د ۱۹۷۸ ز کال په اګسټ کې د ملي خيانت په نامه له ګونده وشړل شول او هېواد ته راوغوښتل شول ، خو کارمل هېواد ته راستون نه شو او په پراګ کې پاتې شو . د شوروي اتحاد مشرتابه په تېره بيا لیونيد اېليچ برېژنف له خوا پر لاسوهنه او د خلق ګوند په مشرتابه کې د ځينو وزیرانو او جګپوړيو چارواکيو پر لمسونو د تره کي او امین تر منځ اختلافونه راپيدا شول او هغه وو چې د ۱۳۵۸ لمريز کال د وږي په مياشت کې (د ۱۹۷۹ ز کال د سيپټمبر پر ۱۴) نور محمد تره کی د حفيظ الله امين له خوا ووژل شو او امين د هغه ځايناستی شو . د امين واکمني هم درې مياشتې وه او د هماغه کال د ډيسمبر پر ۲۷ د شوروي پوځونو د يرغل په ترځ کې د تاج بېک په ماڼۍ کې ووژل شو .

واک و ځواک ته رسېدل

د امین تر وژلو وروسته ببرک کارمل لومړی له تاشکند راډيو څخه يوه اورنۍ وينا وکړه او بيا د شوروي سوسيالیستي جمهوريتونو اتحاد د مشرتابه له خوا د افغانستان د هېوادمشر په توګه وټاکل شو او د شوروي پوځونو او شوبلو پر زور د کابل پر پلاز کېنول شو . نوموړی د ١٩٨٠ نه تر ١٩٨٦ پورې د افغانستان د کمونستي رژيم درېيم ولسمشر وو. هغه په ژبه کې ډېر تکړه وياند ، ويناوال ، سخت ماجراجو ، ماهر دسيسه ګر او تکړه عوام فريب وو. دده ځانغوښتنې هيڅ بريد نه درلود . کارمل په مارکسيستي تيورۍ کې د مطالعې لوی نوم درلود. دی په کمونيستي تيورۍ ، شوروي اتحاد او لېنين باندې خورا ډېر مين وو . دی شوروي اتحاد ته تر دې بريده ژمن وو ، چې پر خپلو څو زامنو يې هم روسي نومونه اېښي ول . هغه شوروي جګپوړي جنرالان چې له ببرک کارمل سره یې سر وکار درلود ، يا یې هم ورسره ليدنه کتنه کړې وه ، وايي چې ببرک کارمل د کار وړتيا نه درلوده . ده خپله ټوله پازه شوروي پوځ او شوروي سلاکارانو ته ور پرې اېښې وه . جنرال وارېنيکوف په خپل کتاب کې لیکي چې کارمل په مشروبو روږدی شوی وو او هره ورځ به یې څښل . هر ځل چې به کوم شوروی جنرال دده دفتر ته ورننوت ، ده به لومړی په غېږ توده ستړي مه شي ورسره وکړه ، بیا به یې د مشروبو بوتل ورته راواخيست . د شورويانو تر حمايي لاندې د ببرک کارمل واکمني د افغانستان په پېښليک کې یوه له ډېرو خونړيو دورو څخه ګڼل کيږي . کارمل تش په نوم د هېواد مشر وو . د هېواد د بهرني او کورني سیاست ټولې چارې د شوروي اتحاد په لاس کې وې . پر افغانستان باندې د شوروي اتحاد يرغل په کلونو کې ببرک کارمل د افغانانو په منځ کې د دويم شاه شجاع نوم خپل کړی وو . د ببرک کارمل او شورویانو واکمنۍ په افغانستان کې د پښتون قام د کاموژنې لار خپله کړې وه . هغوی د انقلاب ضد عناصرو د له منځه وړلو او د هغوی پرضد عملياتو تر نامه لاندې د افغانستان پښتون مېشتې سیمې په سپکو او درنو وسلو ، سکاډ توغنديو باندې بمبارولې ، ډله ييزې وژنې يې کولې او په هېواد کې يې په اصل کې د قومي پاکسازۍ سياست خپل کړی وو .

قدرت له لاسه ورکول

کله چې د ۱۹۸۵ ز کال د مارچ پر ۱۱ ميخايل سيرګېويچ ګورباچوف د شوروي اتحاد د کمونيست ګوند د مرکزي کومېټې عمومي منشي شو ، نو د افغانستان په تړاو سياست ته يې هم بدلون ورکړ . هغوی وليدل چې دا شپږم کال دی چې هره ورځ په افغانستان کې شوروي پوځيان وژل کيږي ، خو د کارمل واکمني د افغانستان لپاره کوم ګټور بدلون رامنځته نه کړي ، نو یې وپتېيله چې د افغانستان په سیاسي مشرتابه کې هم بدلون راولي . په همدې توګه د ١٩٨٦ ز کال د می پر ۴ کارمل د افغانستان د خلق دموکراتيک ګوند د عمومي منشي له څوکۍ او دندې څخه ګوښه او پر ځای کې يې ډاکټر نجيب الله ځایناستی شو. ببرک کارمل وروسته د همدغه کال د نوامبر پر ۲۱ د جمهوري رياست له څوکۍ څخه هم ګوښه شو . وروسته له دې چې له ولسمشرۍ دندې نه ګوښه شو نو مسکو ته واستول شو. بيا پر ١٩٨٩ کال يو ځل بيا کابل ته راستون شو، خو د ژوند وروستۍ شېبې يې په شوروي اتحاد کې تېرې کړې.

مهاجرت او مړينه

کله چې ببرک کارمل په افغانستان کې له ټولو ګوندی او دولتي دندو څخه ګوښه شو ، نو د شوروي اتحاد پلازمېنې مسکو ته واستول شو او هلته د مسکو په اطراف کې د «سېرېبرياني بور» په نامه سيمه کې په يو اطرافي کور کې ځای پر ځای کړای شو . کارمل د ډاکتر نجيب الله د واکمنۍ پر مهال هم د خپلو پرچمي ګوندي ملګريو په منځ کې ډېر نامتو وو . له دې سره سره چې دی دا مهال په شوروي کې اوسېده ، خو له دې سره یې لېوتالتيا زښته ډېره وه چې کابل ته ستون شي او يو ځل بيا خپل ځان واک و ځواک ته ورسوي . له دې موضوع څخه شوروي مشري خبره شوه او هغه وو چې پر ده يې ساتندويان او پهره داران ودرول ، چې بې اجازې چېرته ولاړ نه شي ، په تېره بيا کابل ته. د ژوند په وروستيو کلونو کې د کارمل روغتييايي حالت ډېر خراب شو . (ده د بډوګو (بډوډو) ناروغي درلوده) . دی په پرله پسې ډول تر درملنې لاندې وو . ببرک کارمل د ۱۹۹۶ ز کال د ډيسمبر پر ۳ د مسکو ښار په لومړۍ شمېره ښاري روغتون کې ومړ . تر هغه وروسته يې جنازه افغانستان ته واستول شوه او په حيرتانو کې خاورو ته وسپارل شوه .

د ببرک کارمل د ولسمشرۍ په وخت کې د افغانستان ملي بېرغ، دا بېرغ د هغه د حکومت په وختونو کې پدې موخه بدل شو چې خلکو ته دا ښکاره کړي چې يعنی د ده حکومت د تېر حکومت په پرتله ډېر اسلامي حکومت دی او بېرته يې تاريخي ارزښتناکه رنګونه په پام کې نيولي دي کوم چې د کمونيستي حکومت له خوا د ترکي د ولسمشرۍ په وختونو کې نه وه په پام کې نيول شوی.

انځورتون


Preceded by:
حفيظ الله امين
د افغانستان ولسمشر
December 1979 – November 1986
Succeeded by:
حاجي محمد څمکنی
Preceded by:
حفيظ الله امين
د افغانستان لومړی وزير
December 1979 – June 1981
Succeeded by:
سلطان علي کشتمند
Preceded by:
حفيظ الله امين
د افغانستان د خلق ډيموکراتيک ګوند عمومي منشي
December 1979 – May 1986
Succeeded by:
ډاکټر نجيب الله
Preceded by:
حفيظ الله امين
د انقلابي شورا ريس
ډېسمبر1979 – October 1986
Succeeded by:
ډاکټر نجيب الله


دا هم وګورۍ

اخځونه

  1. http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/2009/12/091221_a-jadi-6th-profile-karmal.shtml
  2. http://database-aryana-encyclopaedia.blogspot.ru/2008/09/blog-post_7704.html
  3. http://www.tolafghan.com/forum/viewtopic.php?t=2073
  4. http://ru.wikipedia.org/wiki/Горбачёв,_Михаил_Сергеевич
  5. http://ru.wikipedia.org/wiki/Кармаль,_Бабрак