اوېستا
د ويکيپېډيا لخوا
اوېستا د افغان فیلسوف او د څینو په اند الهي استازي (پیغمبر) زردشت د لرغونو مذهبي شعرونو هغه ټولګه ده، چې یوویشت نسک (کتاب) یې لرل، او په نننۍ بڼه پینڅه ځانګې لري. دا پینڅه ځانګې له یَسنه چې پدې کې د زردشت ویناوی د ګاهان په نامه راوړل شوي څا پرڅای شوي، یشت (سرودونه)، وندیداد، ویسپرد او خردهاوستا ځخه عبارت دي.
نيوليک |
[سمول] د اوستا مانا
د اوستا ویي خپله د اوستا په کتاب کې ندې راغلې. دا ويي د پوهې او پېژندنې په مانا دی، چې د وېدا (هندي مذهبي کتاب) له ویي سره په ریښه کې ګډ ښکاري.
[سمول] تاريخچه اوستا
بخشهای اوستا در دورانهای مختلف توسط اشخاص متعدد تالیف شده است اما از آن میان فقط بخشی از سرودها از آنِ خود زرتشت است. مندرجات اوستا عبارتست از نیایشِ اهورا مزدا و امشاسپندان و دیگر ایزدان و مظاهر طبیعت و تکالیف انسان در جهان بهشت و دوزخ و داستانهای ملی.
گویند پس از آنکه اسکندر مقدونی قصر سلطنتی ایران را آتش زد اوستا را نیز بسوخت. بلاش اشکانی فرمان داد تا اوستای پراکنده را از شهرهای ایران جمع کنند. اردشیر بابکان تنسر را مامور مرتب ساختن آن کرد. پسرش شاپور اول کار پدر را تعقیب نمود و در نهايت آنرا به همان شيوه كهن به بيست و يك نسك بخش كردند و نامها و شرحِ اين نسك ها در كتابِ پهلوي دينكرد و كتابهاي ديگر آمده است[1]. نسك هاي بيست و يك گانه اوستا به سه بهر بخش مي شده است:
- نسكهاي گاسانيك در دانش و كار مينوي.
- نسكهاي داتيك در دانش و كار جهاني.
- نسكهاي هاتك مانسريك در آگاهي از كردارهاي ميانِ جهانِ مينوي و جهانِ خاكي[2].
اوستای امروزی شامل بخشهای زیر است:
[سمول] د اوستا ژبه
هغه ژبه چې اوستا پرې لیکل شوې د اوستا په نامه یادېږي. اوستا په دوه ګړدودونو لیکل شوې، یو ګړدود چې د زردشت ویناوی (ګاهان) پرې لیکل شوي او بل ګړدود نوې ګړدود نومول شوې دی. اوسمهالې اوستا یو پر درېیم د ساساني پیر اوستا جوړوي. د یادولو وړ ده چې د ساسانیانو د پیر اوېستا یوویشت نسکه (کتابونه) لرل.
[سمول] اوستای کهن
كتاب اوستایی که به امروز رسیده است، از نظر زمانی به سه بخش متفاوت تقسیم میشود:
- بخش یكم شامل «اوسـتـای كـهـن» كه مضامین آن از نظر زمانی متعلق به روزگار پیش از زرتشت (پیش از حدود دو هزار و هشتصد سال پیش) است؛ اما نگارش آن متعلق به عصرهای پس از زرتشت است و هنگام این نگارش و بازنویسی دگرباره، تا اندازهای مضامین و باورهای جدیدتر را به متنهای كهن اضافه كردهاند.
- بخش دومِ اوستا از نظر زمانی شامل «گـاتـهـا» است كه سرودههای مینوی شخص زرتشت، پیامآور بزرگ ایرانی به شمار میرود كه هر چند از نظر مضمون پس از اوستای كهن سروده شده است؛ اما از نگاه زبان و نگارش، كهنترین بخش اوستای موجود است.
- بخش سوم اوستا از نظر زمانی شامل یـسـنـا، یـشـتهای جدید، ویـسـپـرد، ونـدیـداد و خـرده اوسـتـا است كه همگی جزو اوسـتـای نـو به حساب میآیند. اما بسیاری از مضامین همین بخشهای جدید نیز برگرفته و اقتباس شده از باورها و نوشتارهای كهن است؛ اما این آمیختگی به حدی است كه امكان تفكیك را امكانپذیر نمیسازد. به عنوان نمونه میتوان از داستان جمشید در وندیداد نام برد كه یكی از كهنترین داستانها و باورها و نوشتارهای ایرانیان است، اما شكل نگارشی كهن آن كاملا دگرگون شده و تغییر اساسی یافته است.
[سمول] سرچینې
- اوستا، گزارش و پژوهش جلیل دوستخواه، صفحه ۹۳۲
- اوستای کهن (متن کامل)، گزارش و پژوهش رضا مرادی غیاث آبادی، چاپ 1382، صفحه 9 تا 12
- کتاب زبان فارسی و سرگذشت آن،نوشتهٔ دکتر محسن ابوالقاسمی
[سمول] بهرنې تړن
| عناوین مربوط به زردشتیزم | 90px|فروهر | |
|---|---|---|
| زردشت | ویشتاسب | زردشتيزم په هخامنشي پیر کې | زردشتیزم په اشکاني پیر کې | زردشتیزم په ساساني پیر کې | له اسلام ځخه راپیخوا د زردشتیانو پېښلیک | هندي زردشتیان | ایراني زردشتیان
|
||
| مفاهیم | ||
| اهورامزدا | اهریمن | امشاسپندان | سوشیانت | زروان | هوم | آتشهای مقدس | مغ | گئوشاورورن فروهر
|
||
| نامتو کسان | ||
| زردشت | ویشتاسب | کرتیر | تنسر | لارښودان | ابراهیم پورداوود | بابک خرمدین
|
||
| تګلارې او سپېځلي څایونه | ||
| جشنها | گاهنبار | سدرهپوشی | آیینهای طهارت | درون | برسم | کستی | ور | گاهشماری زرتشتی | کعبه زرتشت | آتشکدهها |استودان | برج خاموشان | چکچک
|
||
| نوشتههای دینی | ||
| گاهان | اوستا | خردهاوستا | بندهشن | دینکرد | زادسپرم | شایست نشایست | زند | پازند | مینوی خرد | اردویرافنامه | دادستان دینی | آفرینگانها | سیروزهها | نیایشها | ماتیکان گجستک ابالیش | ادبیات پهلوی
|
||
