ابو الفتح الشهرستاني

أبو الفتح الشهرستاني
نوم	عبد الكريم بن أبي بكر أحمد
كنيت	أبو الفتح
نسب	الشهرستاني
الأصل	عجمي د خراسان
د زوكړې كال	476 ز يا 469 ز يا 479 ز
د مړينې كال	548
ګروهه يې	اشعري
فقهي مذهب يې	شافعي
علمي لقبونه يې	المتكلم او مفسر
مشهور كتابونه يې	د الملل والنحل كتاب	[1]

ابو الفتح الشهرستاني د الأشاعرة سترو اشعري علماو څه ګڼل كېږي، چې د اسلامي ميراث لپاره يې په درځنونو مشهور كتابونه پرېښي.

نيوليک

1 پېژندنه
2 زوكړه يې
3 مړينه
4 علمي پرمختګ
5 علمي منزلت
6 علمي سفرونه
7 هغه پوهان چې علامه ورڅخه زده كړې وكړې
8 اثار او لیکنې
9 عقیدوي مذهب یې
- 9.1 ځینې عقیدوي رای یې
- 9.2 وقوعه في الحيرة والاضطراب
10 من مصادر ترجمته
11 سرچينې

[سمول] پېژندنه

د علامه شهرستاني بشپړ نوم ابو الفتح تاج الدين عبد الكريم بن ابي بكر احمد (په شهرستاني پېژندل شوې)، چې شهرستاني د پخواني خراسان يو مشهور ښارشهرستان له وجې پدې نوم نومول شوې.

ډېرى عرب ليكوالان پدې آند دي، چې دۍ له آره عجمي اسلامپوهانو څخه و.

[سمول] زوكړه يې

زياتره څۍړونكي د شهرستاني د زوكړې په ځاى او مړينې په كال كې سره يوه خوله دي، خو دده د زوكړې په نيټۀ كې بيا اختلاف ليدل كېږي. دوي پدې سره سلا كړې، چۍ شهرستاي د شهرستان په ښارګوټي كۍ زېږۍدلۍ دي.

مګر دده د زوكړۍ په كال كې بيا سره بډوالى (اختلاف) په لاندې ډول تر سترګو كېږي:

1 - لومړې 476 هجري سپوږميز كال.

2 - دويم 469 هجري سپوږميز كال.

3 - درېيم 479هجري سپوږميز كال.

[سمول] مړينه

څۍړونكي د شهرستاني د وفات په ځاى كې يوه خوله دي، چې هغه شهرستان دى، خو د مړينې كال يې بيا شكمن دى، خو له دې سره سره بيا هم 548 ز كال ښودل كېږي.

دا نيټې معقولې ندي، بيا كتنې ته اړتيا لري.

[سمول] علمي پرمختګ

شهرستاني په كوچنيوالي كې د زده كړې ترلاسه كولو ته مخه كړې وه، او په لومړي ځل لپاره يې د كور كلي دود و دوستور سره سم شرعي علومو زده كړې ته مخه كړه. القرآن، تفسيره، الحديث، الفقه او داسې نور علوم يې ترلاسه كړل.

[سمول] علمي منزلت

علامه شهرستاني د يوه ستر علمي منزلت څښتن و، د وخت نامتو دينپوهانو په ښكلو او له مانا څخه ډكو لقبونو باندې نازولې و، چې موږ به يې يو څۀ په لاندې توګه يادونه وكړو:

الفقيه - المتكلم - الأصولي - المحدث - المفسر - الرياضي - الفيلسوف - صاحب التصانيف ، او حافظ الذهبي په( العلامة ) باندې ونوماوه.

[سمول] علمي سفرونه

علامه شهرستاني د پوهې او زده کړې ترلاسه کولو لپاره د اسلامي نړۍ سترو ښارونو لکه د افغانستان ځینو ښارونو، مکه مکرمه]]، بغداد او داسې نورو ته سفرونه کړي او د هغه پیر له کره پوهانو څخه یې مروجه زده کړې ترلاسه کړې.

[سمول] هغه پوهان چې علامه ورڅخه زده كړې وكړې

علامه شهرستاني د وخت له نامتو پوهانوڅخه زده كړې ترلاسه كړې چې په لاندې توګه يې د ځينو نومونوه راوړو:

- أبو القاسم الأنصاري : له دې عالم څخه يې تفسير او د كلام علم ترلاسه كړ.

- أبو الحسن المديني : لدې عالم څخه يې نبوي حديث ترلاسه كړل.

- أبو المظفر الخوافي : لدې عالم څخه فقه ترلاسه كړه.

- أبو نصر القشيري : لدې عالم څخه يې فقه او اصول فقه او د كلام علم ترلاسه كړ.

[سمول] اثار او لیکنې

علامه شهرستاني په ښکلو او علمي لیکنو کې ماهر پېژندل کېده، ده په مختلفو علومو په فنونو کې لیکنې کړي، چې په لاندې ډول به یې یادونه وکړي:

تفسیر، فقه، علم کلام، فلسفه، تاریخ، فِرَق او ادیان. پدې علومو کې یې څه باندې ۲۰ پوهنیې او څېړنیز اثار پرېښي.

- الملل والنحل : دا کتاب یې په فلسفي او مذهبي ډلو ټپلو (فرقو) باندې لیکلې، چې تر نن ورځې پورې یې خپل ارزښت په هماغه ډول ساتلې، او د یوې سرچینې په توګه کارول کېږي.

- نهاية الإقدام في علم الكلام : دا کتاب یې د فلسفې او علم کلام د زده کړې په منع کې لیکلې دی.

- مصارعة الفلاسفة : د مصارعې کتاب یې هم په فیلسوفنو باندې نقد او رد دی.

- مجلس في الخلق والأمر : په پاړسي ژبه.

- بحث في الجوهر الفرد : دا مقاله یې د فلسفي موضوعاتو (جوهر او فرد) پورې اړوند ده.

- شبهات أرسطو و برقلس وابن سينا : دا کتاب یې هم د فلاسفه و په در کې لیکلې.

[سمول] عقیدوي مذهب یې

د علامه شهرستاي عقیدوي مذهب اشعري مذهب دی، لکه څرنګ چې دده له لیکنو څخه په روښانه ډول ښکاري، دې اشعري مذهب ته مایل سړی و. د الملل و النحل او نهایت الاقدام فی علم الکلام کتابونه د اشعري ګروهې په ننګه او د مخالفینو په ضد خپل دلایل او براهین وړاندز کوي. نو دا کتابونه پدې خبره ښه دلیل کېدای شي، چې علامه شهرستاني یو اشعري عالم و. بله خبره چې باید په پام کې ونیول شي، هغه دده د ښوونکو ده، چې ټول همدې یوې ډلې پورې تړلي کسان ول.

[سمول] ځینې عقیدوي رای یې

أراء الشهرستاني العقائدية هي موافقة تماماً للمذهب الأشعري .

فمن آراء الشهرستاني العقدية :

1 - إثبات وجود الله ومعرفته عن طريق العقل .

2 - إثبات أسماء الله الواردة في القرآن والسنة ، ونفي الصفات الواردة في القرآن الكريم عدا سبعة صفات كما هو مذهب الأشاعرة .

3 - التحسين والتقبيح شرعيان وليسا عقليان .

4 - نفي الحكمة والتعليل عن أفعال الله .

5 - إثبات أفعال العباد وفق نظرية الكسب عند الأشاعرة .

6 - تعريف الإيمان هو التصديق .

[سمول] وقوعه في الحيرة والاضطراب

وقع الشهرستاني باعترافه في كتابه ( نهاية الإقدام ) في الاضطراب والحيرة نتيجة تعمقه في الفلسفة وعلم الكلام ، حيث أنه أعلن ندمه في الخوض في الإلهيات عن طريق الفلاسفة والمتكلمين .